पर्यावरण संवर्धन आणि संरक्षण | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
पर्यावरण संवर्धन आणि संरक्षण
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
पर्यावरण संवर्धन म्हणजे नैसर्गिक संसाधनांचे जतन, व्यवस्थापन आणि पुनर्वापर करणे, जेणेकरून भविष्यातील पिढ्यांसाठी पृथ्वी सुरक्षित राहील. महाराष्ट्र राज्य स्पर्धा परीक्षांमध्ये या विषयावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
नैसर्गिक साधनसंपत्तीचा ऱ्हास रोखून त्यांचा योग्य वापर करणे आणि निसर्गाचा समतोल राखणे.
पर्यावरणाची हानी न करता भविष्यातील गरजा लक्षात घेऊन केलेला विकास.
महत्त्वाचे मुद्दे
- पर्यावरण संरक्षण कायदा १९८६ हा भारताचा महत्त्वाचा कायदा आहे.
- जैवविविधता कायदा २००२ नुसार स्थानिक जैवविविधतेचे जतन करणे बंधनकारक आहे.
- वन्यजीव संरक्षण कायदा १९७२ अंतर्गत अभयारण्ये आणि राष्ट्रीय उद्यानांची निर्मिती केली जाते.
- प्लास्टिक बंदी आणि प्रदूषण नियंत्रण हे संवर्धनाचे प्रमुख भाग आहेत.
महत्त्वाची तथ्ये
- जागतिक पर्यावरण दिन ५ जून रोजी साजरा केला जातो.
- भारतातील पहिले राष्ट्रीय उद्यान 'जिम कॉर्बेट' (उत्तराखंड) आहे.
- महाराष्ट्रातील 'ताडोबा' हे व्याघ्र प्रकल्पासाठी प्रसिद्ध आहे.
- पर्यावरण संरक्षण कायद्याला 'छत्री कायदा' (Umbrella Legislation) असेही म्हणतात.
उदाहरणे
वन महोत्सव
दरवर्षी जुलै महिन्यात मोठ्या प्रमाणावर वृक्षारोपण करून वनसंपदा वाढवण्याचा प्रयत्न केला जातो.
पाणी फाऊंडेशन
महाराष्ट्रात जलसंधारणाद्वारे भूजल पातळी वाढवण्यासाठी राबवलेली लोकचळवळ.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: दरवर्षी ५ जून रोजी जागतिक पर्यावरण दिन साजरा केला जातो.
स्पष्टीकरण: पर्यावरण संरक्षण कायदा १९८६ मध्ये लागू झाला.
स्पष्टीकरण: ताडोबा राष्ट्रीय उद्यान चंद्रपूर जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: वन्यजीव संरक्षण कायदा १९७२ मध्ये संमत झाला.
स्पष्टीकरण: मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल ओझोन थराच्या संरक्षणाशी संबंधित आहे.
स्पष्टीकरण: शाश्वत विकास म्हणजे पर्यावरणाचा समतोल राखून केलेला विकास.
स्पष्टीकरण: के. एम. मुन्शी यांनी १९५० मध्ये वन महोत्सवाची सुरुवात केली.
स्पष्टीकरण: कार्बन डायऑक्साइड हा प्रमुख हरितगृह वायू आहे.
स्पष्टीकरण: जैवविविधता कायदा २००२ मध्ये लागू झाला.
स्पष्टीकरण: राधानगरी (कोल्हापूर) हे महाराष्ट्रातील पहिले अभयारण्य आहे.
स्पष्टीकरण: चिपको आंदोलन उत्तराखंडमध्ये झाले होते.
स्पष्टीकरण: ओझोन थर स्थित्यांबरात (Stratosphere) आढळतो.
स्पष्टीकरण: NGT ची स्थापना २०१० मध्ये झाली.
स्पष्टीकरण: सूर्यप्रकाश हा अजैविक घटक आहे.
स्पष्टीकरण: प्रोजेक्ट टायगर १९७३ मध्ये सुरू झाला.
स्पष्टीकरण: पाण्याच्या गुणवत्तेसाठी BOD, COD आणि pH हे सर्व महत्त्वाचे आहेत.
स्पष्टीकरण: पेंच राष्ट्रीय उद्यान नागपूर जिल्ह्यात आहे.
स्पष्टीकरण: पर्यावरण शिक्षण केंद्र अहमदाबाद येथे आहे.
स्पष्टीकरण: वृक्षारोपण ही जंगले वाढवण्याची मुख्य मोहीम आहे.
स्पष्टीकरण: 3R म्हणजे Reduce (कमी करणे), Reuse (पुनर्वापर), Recycle (पुनर्चक्रण).