हवामान बदल: संकल्पना आणि परिणाम | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
हवामान बदल: संकल्पना आणि परिणाम
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
हवामान बदल म्हणजे पृथ्वीच्या सरासरी तापमानात आणि हवामानाच्या पद्धतींमध्ये दीर्घकाळ होणारा बदल. मानवी हस्तक्षेपामुळे वातावरणात वाढलेले हरितगृह वायू याचे मुख्य कारण आहेत.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
पृथ्वीच्या वातावरणातील सरासरी तापमानात होणारी निरंतर वाढ.
वातावरणातील असे वायू जे उष्णता शोषून घेतात, उदा. कार्बन डायऑक्साइड, मिथेन.
महत्त्वाचे मुद्दे
- हवामान बदलाचे मुख्य कारण मानवनिर्मित हरितगृह वायू उत्सर्जन आहे.
- कार्बन डायऑक्साइड (CO2) हा सर्वात मोठा हरितगृह वायू आहे.
- ओझोन थराचा ऱ्हास आणि हवामान बदल या दोन भिन्न पण संबंधित समस्या आहेत.
- पॅरिस करार हा हवामान बदलावर नियंत्रण मिळवण्यासाठीचा एक महत्त्वाचा आंतरराष्ट्रीय करार आहे.
महत्त्वाची तथ्ये
- IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) ही हवामान बदलावर अहवाल देणारी प्रमुख जागतिक संस्था आहे.
- भारताने 'नेट झिरो' उत्सर्जनाचे उद्दिष्ट २०७० पर्यंत पूर्ण करण्याचे जाहीर केले आहे.
- मिथेन वायू कार्बन डायऑक्साइडपेक्षा अधिक उष्णता शोषून घेतो.
उदाहरणे
समुद्र पातळीत वाढ
ध्रुवीय प्रदेशातील बर्फ वितळल्यामुळे समुद्राची पातळी वाढत आहे, ज्यामुळे किनारपट्टीवरील शहरांना धोका निर्माण झाला आहे.
अनियमित पाऊस
हवामान बदलामुळे पावसाचे चक्र विस्कळीत झाले असून अतिवृष्टी किंवा दुष्काळाच्या घटना वाढल्या आहेत.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: कार्बन डायऑक्साइड हा हरितगृह परिणामासाठी सर्वाधिक जबाबदार असलेला वायू आहे.
स्पष्टीकरण: पृथ्वीच्या सरासरी तापमानात होणारी निरंतर वाढ म्हणजे ग्लोबल वॉर्मिंग.
स्पष्टीकरण: IPCC चे मुख्यालय जिनिव्हा, स्वित्झर्लंड येथे आहे.
स्पष्टीकरण: आर्गॉन हा निष्क्रिय वायू आहे, तो हरितगृह वायू नाही.
स्पष्टीकरण: पॅरिस करार २०१५ मध्ये झाला होता.
स्पष्टीकरण: भारताने २०७० पर्यंत नेट झिरो उत्सर्जनाचे उद्दिष्ट ठेवले आहे.
स्पष्टीकरण: ओझोन थर स्थित्यांबर (Stratosphere) मध्ये आढळतो.
स्पष्टीकरण: हवामान बदलामुळे पावसाचे चक्र बदलल्याने शेतीवर सर्वात जास्त परिणाम होतो.
स्पष्टीकरण: जीवाश्म इंधनाचे ज्वलन केल्याने मोठ्या प्रमाणात कार्बन डायऑक्साइड उत्सर्जित होतो.
स्पष्टीकरण: CFCs मुळे ओझोन थराचा ऱ्हास होतो.
स्पष्टीकरण: २३ मार्च रोजी जागतिक हवामान दिन साजरा केला जातो.
स्पष्टीकरण: ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे हिमनद्या वितळत आहेत, ज्यामुळे समुद्राची पातळी वाढत आहे.
स्पष्टीकरण: सध्या चीन हा जगातील सर्वाधिक कार्बन उत्सर्जन करणारा देश आहे.
स्पष्टीकरण: पर्यावरण संरक्षण कायदा १९८६ मध्ये लागू झाला.
स्पष्टीकरण: जोसेफ फुरियर यांनी १८२४ मध्ये हरितगृह परिणामाची संकल्पना मांडली.
स्पष्टीकरण: कार्बन क्रेडिट ही कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यासाठीची एक बाजार-आधारित यंत्रणा आहे.
स्पष्टीकरण: भातशेती आणि पशुपालनामुळे मिथेन वायूचे उत्सर्जन मोठ्या प्रमाणात होते.
स्पष्टीकरण: समुद्राच्या तापमानात वाढ झाल्यामुळे चक्रीवादळांची तीव्रता आणि वारंवारता वाढली आहे.
स्पष्टीकरण: COP-26 परिषद २०२१ मध्ये ग्लासगो येथे झाली होती.
स्पष्टीकरण: भविष्यातील पिढ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन केलेला विकास म्हणजे शाश्वत विकास.