परिचय

महागाई म्हणजे वस्तू आणि सेवांच्या किमतीत होणारी निरंतर वाढ. अर्थव्यवस्थेत जेव्हा पैशाचा पुरवठा वाढतो आणि वस्तूंचा पुरवठा कमी होतो, तेव्हा महागाई निर्माण होते. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने महागाईचे प्रकार, मोजमाप आणि नियंत्रण हे घटक अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.

सविस्तर माहिती

महत्त्वाच्या संज्ञा

महत्त्वाचे मुद्दे

• महागाईमुळे पैशाची खरेदीशक्ती (Purchasing Power) कमी होते.
• भारतात महागाई मोजण्यासाठी CPI (Combined) चा वापर मुख्य निर्देशांक म्हणून केला जातो.
• RBI महागाईवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी 'रेपो रेट' आणि 'रिव्हर्स रेपो रेट'चा वापर करते.
• मागणी वाढल्यास आणि पुरवठा स्थिर असल्यास महागाई वाढते.
• कच्च्या तेलाच्या किमती वाढल्यास भारतात महागाई वाढते.

महत्त्वाची तथ्ये

• भारतात महागाई मोजण्यासाठी आधारभूत वर्ष (Base Year) २०१२ आहे.
• RBI चे महागाईचे लक्ष्य ४% (+/- २%) असे आहे.
• घाऊक किंमत निर्देशांक (WPI) वाणिज्य आणि उद्योग मंत्रालयाद्वारे प्रसिद्ध केला जातो.
• ग्राहक किंमत निर्देशांक (CPI) सांख्यिकी आणि कार्यक्रम अंमलबजावणी मंत्रालयाद्वारे प्रसिद्ध केला जातो.

उदाहरणे

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

⚠️ सामान्य चुका

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न