भारतीय राज्यघटनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भारतीय राज्यघटनेची प्रमुख वैशिष्ट्ये
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
भारतीय राज्यघटना ही जगातील सर्वात मोठी लिखित राज्यघटना आहे. ती विविध देशांच्या राज्यघटनांचा अभ्यास करून आणि भारतीय परिस्थितीनुसार बदल करून तयार करण्यात आली आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या देशाचे संविधान एका दस्तऐवजात संकलित केलेले असते.
ज्या पद्धतीत कार्यकारी मंडळ कायदेमंडळाला जबाबदार असते.
महत्त्वाचे मुद्दे
- जगातील सर्वात मोठी लिखित राज्यघटना.
- विविध स्त्रोतांकडून प्रेरणा.
- लवचिकता आणि ताठरता यांचे मिश्रण.
- एकात्मिक आणि स्वतंत्र न्यायव्यवस्था.
- प्रौढ मताधिकार.
महत्त्वाची तथ्ये
- राज्यघटना तयार करण्यासाठी २ वर्षे ११ महिने १८ दिवस लागले.
- मूळ राज्यघटनेत ३९५ कलमे आणि ८ अनुसूची होत्या.
- डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना राज्यघटनेचे शिल्पकार मानले जाते.
उदाहरणे
मूलभूत हक्क
भारतीय नागरिकांना भाषण स्वातंत्र्य, धार्मिक स्वातंत्र्य आणि समानतेचा अधिकार प्रदान केला आहे.
संसदीय पद्धती
भारतात राष्ट्रपती नाममात्र प्रमुख असतात, तर पंतप्रधान वास्तव प्रमुख असतात.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: भारतीय राज्यघटना २६ नोव्हेंबर १९४९ रोजी स्वीकारली गेली.
स्पष्टीकरण: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे मसुदा समितीचे अध्यक्ष होते, म्हणून त्यांना शिल्पकार मानले जाते.
स्पष्टीकरण: भारतीय राज्यघटना काही बाबतीत लवचिक तर काही बाबतीत ताठर आहे.
स्पष्टीकरण: भारताने ब्रिटनच्या धर्तीवर संसदीय शासन पद्धती स्वीकारली आहे.
स्पष्टीकरण: सध्या भारतीय राज्यघटनेत १२ अनुसूची आहेत.
स्पष्टीकरण: मूलभूत हक्क अमेरिकेच्या राज्यघटनेवरून प्रेरित आहेत.
स्पष्टीकरण: राज्य धोरणाची मार्गदर्शक तत्त्वे आयर्लंडकडून घेतली आहेत.
स्पष्टीकरण: एकात्मिक न्यायव्यवस्था भारत सरकार कायदा १९३५ वर आधारित आहे.
स्पष्टीकरण: भारतीय राज्यघटना संघराज्य स्वरूपाची असली तरी त्यात एकात्मतेची लक्षणे आहेत.
स्पष्टीकरण: भारतीय राज्यघटनेनुसार १८ वर्षे पूर्ण असलेल्या प्रत्येक नागरिकाला मतदानाचा अधिकार आहे.
स्पष्टीकरण: आणीबाणीच्या तरतुदी जर्मनीच्या वायमार राज्यघटनेवरून घेतल्या आहेत.
स्पष्टीकरण: मूलभूत कर्तव्ये रशियाकडून घेण्यात आली आहेत.
स्पष्टीकरण: समवर्ती सूची ऑस्ट्रेलियाच्या राज्यघटनेवरून घेतली आहे.
स्पष्टीकरण: राज्यपालांची नियुक्ती ही तरतूद कॅनडाच्या राज्यघटनेवरून घेतली आहे.
स्पष्टीकरण: घटनादुरुस्तीची प्रक्रिया दक्षिण आफ्रिकेच्या राज्यघटनेवरून घेतली आहे.
स्पष्टीकरण: स्वतंत्र न्यायव्यवस्था अमेरिकेच्या राज्यघटनेवरून घेतली आहे.
स्पष्टीकरण: संसदीय विशेषाधिकार ब्रिटनच्या राज्यघटनेवरून घेतले आहेत.
स्पष्टीकरण: प्रस्तावनेचा विचार अमेरिकेच्या राज्यघटनेवरून घेतला आहे.
स्पष्टीकरण: गणराज्य ही संकल्पना फ्रान्सच्या राज्यघटनेवरून घेतली आहे.
स्पष्टीकरण: कायद्याचे राज्य (Rule of Law) ही संकल्पना ब्रिटनच्या राज्यघटनेवरून घेतली आहे.