परिचय

भारतीय राज्यघटना ही एक जिवंत दस्तऐवज आहे. काळाच्या ओघात बदलत्या गरजांनुसार राज्यघटनेत बदल करण्याची प्रक्रिया म्हणजे 'घटनादुरुस्ती'. भारतीय राज्यघटनेच्या भाग २० मध्ये कलम ३६८ अंतर्गत ही प्रक्रिया स्पष्ट केली आहे.

सविस्तर माहिती

महत्त्वाच्या संज्ञा

महत्त्वाचे मुद्दे

• घटनादुरुस्तीची प्रक्रिया दक्षिण आफ्रिकेच्या राज्यघटनेवरून घेतली आहे.
• घटनादुरुस्ती विधेयक संसदेच्या कोणत्याही सभागृहात मांडता येते.
• घटनादुरुस्ती विधेयकावर राष्ट्रपतींना नकाराधिकार (Veto) वापरता येत नाही.
• मूलभूत संरचनेत (Basic Structure) बदल करता येत नाही (केशवानंद भारती खटला १९७३).
• संयुक्त बैठकीची (Joint Sitting) तरतूद घटनादुरुस्ती विधेयकासाठी नाही.

महत्त्वाची तथ्ये

• पहिली घटनादुरुस्ती १९५१ मध्ये झाली.
• ७३ वी आणि ७४ वी घटनादुरुस्ती अनुक्रमे पंचायत राज आणि नगरपालिकांशी संबंधित आहे.
• ८६ व्या घटनादुरुस्तीने शिक्षणाचा अधिकार (कलम २१-अ) मूलभूत अधिकार बनला.
• १०१ वी घटनादुरुस्ती GST शी संबंधित आहे.

उदाहरणे

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

⚠️ सामान्य चुका

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न