MahaExam अभ्यास नोट्स

संगणक हार्डवेअर: मूलभूत संकल्पना | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

संगणक हार्डवेअर: मूलभूत संकल्पना

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

संगणक हार्डवेअर म्हणजे संगणकाचे असे भौतिक भाग ज्यांना आपण स्पर्श करू शकतो किंवा पाहू शकतो. कोणत्याही स्पर्धा परीक्षेत संगणकाच्या मूलभूत घटकांवर आधारित प्रश्न विचारले जातात.

सविस्तर माहिती

संगणक प्रणाली प्रामुख्याने हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर या दोन घटकांनी बनलेली असते. हार्डवेअरमध्ये इनपुट डिव्हाइसेस, आउटपुट डिव्हाइसेस, प्रोसेसिंग युनिट (CPU) आणि स्टोरेज डिव्हाइसेस यांचा समावेश होतो. हे सर्व घटक एकत्र येऊन संगणकाचे कार्य पूर्ण करतात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

इनपुट डिव्हाइस

ज्या उपकरणाद्वारे आपण संगणकाला माहिती किंवा सूचना देतो, उदा. कीबोर्ड, माऊस.

आउटपुट डिव्हाइस

ज्या उपकरणाद्वारे संगणक प्रक्रिया केलेली माहिती आपल्याला दाखवतो, उदा. मॉनिटर, प्रिंटर.

CPU

सेंट्रल प्रोसेसिंग युनिट, ज्याला संगणकाचा मेंदू मानले जाते.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • मदरबोर्ड हा संगणकाचा मुख्य सर्किट बोर्ड आहे.
  • RAM (Random Access Memory) ही प्राथमिक मेमरी आहे.
  • हार्ड डिस्क (HDD) किंवा SSD चा वापर डेटा कायमस्वरूपी साठवण्यासाठी केला जातो.
  • SMPS चा वापर संगणकाला वीज पुरवठा करण्यासाठी होतो.

महत्त्वाची तथ्ये

  • CPU चे तीन मुख्य भाग असतात: ALU, CU आणि मेमरी युनिट.
  • कीबोर्डमध्ये साधारणपणे १०४ कीज असतात.
  • मॉनिटरला VDU (Visual Display Unit) असेही म्हणतात.
  • RAM ही 'व्होलॅटाईल' (Volatile) मेमरी आहे.

उदाहरणे

इनपुट डिव्हाइस

कीबोर्ड, माऊस, स्कॅनर, मायक्रोफोन.

आउटपुट डिव्हाइस

मॉनिटर, प्रिंटर, स्पीकर, प्रोजेक्टर.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

इनपुट आणि आउटपुट डिव्हाइसेसमधील फरक नीट समजून घ्या.
मेमरीचे प्रकार (Primary vs Secondary) यावर वारंवार प्रश्न येतात.
फुल फॉर्म्स (उदा. ALU, RAM, ROM, CPU) पाठ करा.

⚠️ सामान्य चुका

प्रिंटरला इनपुट डिव्हाइस समजणे (हे आउटपुट डिव्हाइस आहे).
RAM आणि ROM मधील फरक न समजणे.
सॉफ्टवेअर आणि हार्डवेअरमधील फरक न ओळखणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. खालीलपैकी कोणते इनपुट डिव्हाइस नाही?
अकीबोर्ड
बमाऊस
कमॉनिटर
डस्कॅनर
योग्य उत्तर: क) मॉनिटर

स्पष्टीकरण: मॉनिटर हे आउटपुट डिव्हाइस आहे.
2. संगणकाचा मेंदू कोणाला म्हणतात?
अRAM
बCPU
कमदरबोर्ड
डहार्ड डिस्क
योग्य उत्तर: ब) CPU

स्पष्टीकरण: CPU (सेंट्रल प्रोसेसिंग युनिट) ला संगणकाचा मेंदू म्हणतात.
3. RAM चे पूर्ण रूप काय आहे?
अRead Access Memory
बRandom Access Memory
कRead Always Memory
डRandom Always Memory
योग्य उत्तर: ब) Random Access Memory

स्पष्टीकरण: RAM म्हणजे Random Access Memory.
4. खालीलपैकी कोणती मेमरी 'व्होलॅटाईल' आहे?
अROM
बRAM
कHDD
डPen Drive
योग्य उत्तर: ब) RAM

स्पष्टीकरण: RAM मधील माहिती वीज गेल्यावर पुसली जाते, म्हणून ती व्होलॅटाईल आहे.
5. मदरबोर्डला दुसरे काय म्हणतात?
असिस्टम बोर्ड
बप्रोसेसर
कमेमरी
डइनपुट युनिट
योग्य उत्तर: अ) सिस्टम बोर्ड

स्पष्टीकरण: मदरबोर्डला सिस्टम बोर्ड किंवा मेन बोर्ड असेही म्हणतात.
6. खालीलपैकी कोणते आउटपुट डिव्हाइस आहे?
अकीबोर्ड
बमाऊस
कप्रिंटर
डस्कॅनर
योग्य उत्तर: क) प्रिंटर

स्पष्टीकरण: प्रिंटर माहिती कागदावर छापून देतो, म्हणून ते आउटपुट डिव्हाइस आहे.
7. संगणकामध्ये माहिती साठवण्यासाठी कशाचा वापर होतो?
अCPU
बRAM
कहार्ड डिस्क
डकीबोर्ड
योग्य उत्तर: क) हार्ड डिस्क

स्पष्टीकरण: हार्ड डिस्क (HDD) ही डेटा कायमस्वरूपी साठवण्यासाठी वापरली जाते.
8. ALU चे पूर्ण रूप काय आहे?
अArithmetic Logic Unit
बArray Logic Unit
कArithmetic Local Unit
डAll Logic Unit
योग्य उत्तर: अ) Arithmetic Logic Unit

स्पष्टीकरण: ALU म्हणजे Arithmetic Logic Unit.
9. संगणकाचा वेग कशात मोजतात?
अGB
बHz
कMB
डBits
योग्य उत्तर: ब) Hz

स्पष्टीकरण: प्रोसेसरचा वेग हर्ट्झ (Hz) मध्ये मोजला जातो.
10. खालीलपैकी कोणती मेमरी 'नॉन-व्होलॅटाईल' आहे?
अRAM
बCache
कROM
डRegisters
योग्य उत्तर: क) ROM

स्पष्टीकरण: ROM (Read Only Memory) ही नॉन-व्होलॅटाईल मेमरी आहे.
11. कीबोर्डमध्ये किती 'फंक्शन कीज' असतात?
अ10
ब12
क14
ड16
योग्य उत्तर: ब) 12

स्पष्टीकरण: कीबोर्डवर F1 ते F12 अशा एकूण 12 फंक्शन कीज असतात.
12. माऊसचा शोध कोणी लावला?
अडग्लस एंगलबर्ट
बबिल गेट्स
कचार्ल्स बॅबेज
डस्टीव्ह जॉब्स
योग्य उत्तर: अ) डग्लस एंगलबर्ट

स्पष्टीकरण: डग्लस एंगलबर्ट यांनी माऊसचा शोध लावला.
13. SMPS चा मुख्य उद्देश काय आहे?
अडेटा साठवणे
बवीज पुरवठा करणे
कप्रोसेसिंग करणे
डइनपुट घेणे
योग्य उत्तर: ब) वीज पुरवठा करणे

स्पष्टीकरण: SMPS (Switched Mode Power Supply) संगणकाला वीज पुरवठा करते.
14. खालीलपैकी कोणते स्टोरेज डिव्हाइस नाही?
अHDD
बSSD
कPen Drive
डMonitor
योग्य उत्तर: ड) Monitor

स्पष्टीकरण: मॉनिटर हे आउटपुट डिव्हाइस आहे, स्टोरेज नाही.
15. संगणकाची 'प्रायमरी मेमरी' कोणती आहे?
अहार्ड डिस्क
बRAM
कCD
डDVD
योग्य उत्तर: ब) RAM

स्पष्टीकरण: RAM ही संगणकाची मुख्य किंवा प्रायमरी मेमरी आहे.
16. USB चे पूर्ण रूप काय आहे?
अUniversal Serial Bus
बUniversal System Bus
कUnique Serial Bus
डUniversal Service Bus
योग्य उत्तर: अ) Universal Serial Bus

स्पष्टीकरण: USB म्हणजे Universal Serial Bus.
17. प्रिंटरची गुणवत्ता कशात मोजतात?
अDPI
बPPI
कHz
डGB
योग्य उत्तर: अ) DPI

स्पष्टीकरण: प्रिंटरची गुणवत्ता DPI (Dots Per Inch) मध्ये मोजतात.
18. खालीलपैकी कोणते इनपुट डिव्हाइस आहे?
अस्पीकर
बप्रोजेक्टर
कमायक्रोफोन
डप्लॉटर
योग्य उत्तर: क) मायक्रोफोन

स्पष्टीकरण: मायक्रोफोनद्वारे आपण आवाज संगणकात इनपुट करतो.
19. CPU मध्ये डेटावर प्रक्रिया करण्याचे काम कोण करते?
अALU
बCU
कRAM
डROM
योग्य उत्तर: अ) ALU

स्पष्टीकरण: ALU (Arithmetic Logic Unit) गणिती आणि तार्किक प्रक्रिया करते.
20. संगणकाचा 'कंट्रोल युनिट' (CU) काय करतो?
अडेटा साठवतो
बसूचनांचे नियंत्रण करतो
कप्रिंटिंग करतो
डइनपुट घेतो
योग्य उत्तर: ब) सूचनांचे नियंत्रण करतो

स्पष्टीकरण: CU संगणकाच्या सर्व कार्यांवर नियंत्रण ठेवतो.