MahaExam अभ्यास नोट्स

संगणकाची मूलभूत माहिती (Computer Basics) | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

संगणकाची मूलभूत माहिती (Computer Basics)

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

संगणक हे एक इलेक्ट्रॉनिक उपकरण आहे जे माहितीवर प्रक्रिया करून उपयुक्त निकाल देते. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने संगणकाचे कार्य, त्याचे घटक आणि कार्यपद्धती समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

संगणक प्रामुख्याने इनपुट, प्रोसेसिंग, स्टोरेज आणि आउटपुट या चार टप्प्यांवर काम करतो. यात हार्डवेअर (भौतिक भाग) आणि सॉफ्टवेअर (प्रोग्राम्स) यांचा समावेश असतो. सीपीयू (CPU) ला संगणकाचा मेंदू मानले जाते.

महत्त्वाच्या संज्ञा

हार्डवेअर

संगणकाचे असे भाग ज्यांना आपण स्पर्श करू शकतो, उदा. कीबोर्ड, माऊस.

सॉफ्टवेअर

संगणकाला सूचना देणाऱ्या प्रोग्राम्सचा संच, ज्याला स्पर्श करता येत नाही.

CPU

सेंट्रल प्रोसेसिंग युनिट, जे सर्व प्रक्रियांचे नियंत्रण करते.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • संगणकाचे जनक चार्ल्स बॅबेज यांना मानले जाते.
  • इनपुट डिव्हाइसेस: कीबोर्ड, माऊस, स्कॅनर.
  • आउटपुट डिव्हाइसेस: मॉनिटर, प्रिंटर, स्पीकर.
  • मेमरीचे प्रकार: रॅम (RAM) आणि रोम (ROM).
  • संगणकाची भाषा बायनरी (0 आणि 1) असते.

महत्त्वाची तथ्ये

  • RAM ही अस्थिर (Volatile) मेमरी आहे.
  • ROM ही स्थिर (Non-volatile) मेमरी आहे.
  • 1 बाइट = 8 बिट्स.
  • 1 किलोबाइट (KB) = 1024 बाइट्स.

उदाहरणे

इनपुट प्रक्रिया

कीबोर्डवरून आपण माहिती टाइप करतो, ती इनपुट असते.

आउटपुट प्रक्रिया

प्रिंटरद्वारे कागदावर माहिती मिळणे हे आउटपुट आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

फुल फॉर्म्स (उदा. CPU, RAM, ROM) पाठ करा.
इनपुट आणि आउटपुट उपकरणांमधील फरक ओळखा.
संगणकाच्या पिढ्यांवर आधारित प्रश्नांचा सराव करा.

⚠️ सामान्य चुका

RAM आणि ROM मधील फरक न समजणे.
इनपुट आणि आउटपुट उपकरणांची गल्लत करणे.
मेमरी युनिट्सचे मोजमाप (KB, MB, GB) चुकीचे समजणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. संगणकाचे जनक कोणाला मानले जाते?
अबिल गेट्स
बचार्ल्स बॅबेज
कस्टीव्ह जॉब्स
डअ‍ॅलन ट्युरिंग
योग्य उत्तर: ब) चार्ल्स बॅबेज

स्पष्टीकरण: चार्ल्स बॅबेज यांनी 'अ‍ॅनालिटिकल इंजिन'चा शोध लावला, म्हणून त्यांना संगणकाचे जनक म्हणतात.
2. खालीलपैकी कोणते इनपुट डिव्हाइस नाही?
अकीबोर्ड
बमाऊस
कमॉनिटर
डस्कॅनर
योग्य उत्तर: क) मॉनिटर

स्पष्टीकरण: मॉनिटर हे आउटपुट डिव्हाइस आहे.
3. CPU चा पूर्ण अर्थ काय आहे?
असेंट्रल प्रोसेसिंग युनिट
बकंट्रोल प्रोसेसिंग युनिट
कसेंट्रल प्रोग्राम युनिट
डकॉमन प्रोसेसिंग युनिट
योग्य उत्तर: अ) सेंट्रल प्रोसेसिंग युनिट

स्पष्टीकरण: CPU म्हणजे सेंट्रल प्रोसेसिंग युनिट.
4. RAM चे पूर्ण रूप काय आहे?
अरीड अ‍ॅक्सेस मेमरी
बरँडम अ‍ॅक्सेस मेमरी
करँडम अ‍ॅरे मेमरी
डरीड अ‍ॅरे मेमरी
योग्य उत्तर: ब) रँडम अ‍ॅक्सेस मेमरी

स्पष्टीकरण: RAM म्हणजे रँडम अ‍ॅक्सेस मेमरी.
5. संगणकाची मेमरी कशात मोजली जाते?
अमीटर
बलिटर
कबाइट्स
डअँपिअर
योग्य उत्तर: क) बाइट्स

स्पष्टीकरण: संगणकाची मेमरी बाइट्स, केबी, एमबी, जीबी मध्ये मोजली जाते.
6. खालीलपैकी कोणती मेमरी 'व्होलॅटाईल' (अस्थिर) आहे?
अROM
बRAM
कहार्ड डिस्क
डपेनड्राइव्ह
योग्य उत्तर: ब) RAM

स्पष्टीकरण: RAM मधील माहिती वीज पुरवठा बंद झाल्यावर पुसली जाते, म्हणून ती अस्थिर आहे.
7. 1 किलोबाइट (KB) म्हणजे किती बाइट्स?
अ1000
ब1024
क512
ड2048
योग्य उत्तर: ब) 1024

स्पष्टीकरण: 1 KB = 1024 बाइट्स.
8. संगणकाचा मेंदू कोणाला म्हणतात?
अमॉनिटर
बकीबोर्ड
कCPU
डमाऊस
योग्य उत्तर: क) CPU

स्पष्टीकरण: CPU सर्व प्रक्रियांचे नियंत्रण करत असल्याने त्याला मेंदू म्हणतात.
9. खालीलपैकी कोणते आउटपुट डिव्हाइस आहे?
अकीबोर्ड
बमाऊस
कप्रिंटर
डस्कॅनर
योग्य उत्तर: क) प्रिंटर

स्पष्टीकरण: प्रिंटर माहिती कागदावर छापून देतो, म्हणून ते आउटपुट डिव्हाइस आहे.
10. संगणक कोणत्या भाषेत काम करतो?
अइंग्रजी
बमराठी
कबायनरी
डफ्रेंच
योग्य उत्तर: क) बायनरी

स्पष्टीकरण: संगणक केवळ 0 आणि 1 (बायनरी) ही भाषा समजतो.
11. खालीलपैकी कोणते ऑपरेटिंग सिस्टमचे उदाहरण आहे?
अMS Word
बWindows
कExcel
डPaint
योग्य उत्तर: ब) Windows

स्पष्टीकरण: Windows ही एक ऑपरेटिंग सिस्टम आहे.
12. संगणकावर माहिती साठवण्यासाठी कशाचा वापर होतो?
अमॉनिटर
बहार्ड डिस्क
ककीबोर्ड
डमाऊस
योग्य उत्तर: ब) हार्ड डिस्क

स्पष्टीकरण: हार्ड डिस्कमध्ये माहिती कायमस्वरूपी साठवली जाते.
13. खालीलपैकी कोणते हार्डवेअर नाही?
अमाऊस
बकीबोर्ड
कMS Office
डमॉनिटर
योग्य उत्तर: क) MS Office

स्पष्टीकरण: MS Office हे सॉफ्टवेअर आहे.
14. संगणक सुरू करण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
अबूटिंग
बप्रोसेसिंग
कस्टोरेज
डइनपुट
योग्य उत्तर: अ) बूटिंग

स्पष्टीकरण: संगणक सुरू होण्याच्या प्रक्रियेला बूटिंग म्हणतात.
15. खालीलपैकी कोणते स्टोरेज डिव्हाइस नाही?
अपेनड्राइव्ह
बहार्ड डिस्क
कसीडी
डमाऊस
योग्य उत्तर: ड) माऊस

स्पष्टीकरण: माऊस हे इनपुट डिव्हाइस आहे.
16. संगणकाची गती कशात मोजतात?
अहर्ट्झ (Hz)
बमीटर
कलिटर
डग्रॅम
योग्य उत्तर: अ) हर्ट्झ (Hz)

स्पष्टीकरण: प्रोसेसरची गती हर्ट्झमध्ये मोजली जाते.
17. खालीलपैकी कोणते 'सॉफ्टवेअर' आहे?
अमॉनिटर
बकीबोर्ड
कअँटीव्हायरस
डमाऊस
योग्य उत्तर: क) अँटीव्हायरस

स्पष्टीकरण: अँटीव्हायरस हे एक सॉफ्टवेअर आहे.
18. संगणकाचे मुख्य कार्य काय आहे?
अकेवळ खेळणे
बमाहितीवर प्रक्रिया करणे
कगाणी ऐकणे
डचित्र काढणे
योग्य उत्तर: ब) माहितीवर प्रक्रिया करणे

स्पष्टीकरण: डेटावर प्रक्रिया करून माहिती मिळवणे हे संगणकाचे मुख्य कार्य आहे.
19. खालीलपैकी कोणते इनपुट डिव्हाइस आहे?
अप्रिंटर
बस्पीकर
ककीबोर्ड
डमॉनिटर
योग्य उत्तर: क) कीबोर्ड

स्पष्टीकरण: कीबोर्डद्वारे आपण माहिती संगणकात भरतो.
20. संगणकाची मेमरी मोजण्याचे सर्वात लहान एकक कोणते?
अबाइट
बबिट
ककेबी
डएमबी
योग्य उत्तर: ब) बिट

स्पष्टीकरण: बिट (Bit) हे सर्वात लहान एकक आहे.