परिचय

भारतीय राज्यघटनेच्या कलम ११२ नुसार, केंद्र सरकारला दरवर्षी संसदेत 'वार्षिक वित्तीय विवरण' (Annual Financial Statement) सादर करावे लागते, ज्याला आपण सामान्यतः 'अर्थसंकल्प' (Budget) म्हणतो.

सविस्तर माहिती

महत्त्वाच्या संज्ञा

महत्त्वाचे मुद्दे

• अर्थसंकल्प संसदेत सादर करण्याची जबाबदारी केंद्रीय अर्थमंत्र्यांची असते.
• अर्थसंकल्प मांडण्यापूर्वी 'आर्थिक पाहणी अहवाल' (Economic Survey) सादर केला जातो.
• भारतात अर्थसंकल्प सादर करण्याची प्रक्रिया: मांडणी, चर्चा, मतदान आणि विनियोग विधेयक संमत करणे.
• कलम ११४ नुसार विनियोग विधेयक (Appropriation Bill) संमत झाल्याशिवाय सरकार संचित निधीतून पैसा काढू शकत नाही.

महत्त्वाची तथ्ये

• स्वतंत्र भारताचा पहिला अर्थसंकल्प आर. के. षण्मुखम चेट्टी यांनी मांडला होता.
• सर्वाधिक वेळा अर्थसंकल्प मांडण्याचा विक्रम मोरारजी देसाई यांच्या नावावर आहे.
• २०१७ पासून रेल्वे अर्थसंकल्प आणि केंद्रीय अर्थसंकल्प यांचे विलीनीकरण करण्यात आले.
• अर्थसंकल्प हा लोकसभेतच मांडला जातो.

उदाहरणे

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

⚠️ सामान्य चुका

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न