भारतीय करप्रणाली: प्रत्यक्ष कर (Direct Tax) | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
भारतीय करप्रणाली: प्रत्यक्ष कर (Direct Tax)
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
भारतातील करप्रणालीचे दोन मुख्य प्रकार आहेत - प्रत्यक्ष कर आणि अप्रत्यक्ष कर. प्रत्यक्ष कर म्हणजे असा कर जो ज्या व्यक्तीवर लावला जातो, तीच व्यक्ती तो सरकारला भरते. या कराचा भार दुसऱ्यावर टाकता येत नाही.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
ज्या कराचा भार दुसऱ्यावर हस्तांतरित करता येत नाही, अशा कराला प्रत्यक्ष कर म्हणतात.
व्यक्तीच्या किंवा संस्थेच्या वार्षिक उत्पन्नावर आकारला जाणारा कर.
कंपन्यांच्या निव्वळ नफ्यावर आकारला जाणारा कर.
महत्त्वाचे मुद्दे
- प्रत्यक्ष कराचा भार हस्तांतरित करता येत नाही.
- हे कर प्रगतीशील (Progressive) स्वरूपाचे असतात, म्हणजे उत्पन्न वाढेल तसा कराचा दर वाढतो.
- CBDT (Central Board of Direct Taxes) हे प्रत्यक्ष करांचे सर्वोच्च नियामक मंडळ आहे.
- प्राप्तिकर कायदा, १९६१ अंतर्गत भारतात प्राप्तिकर आकारला जातो.
महत्त्वाची तथ्ये
- भारतात प्राप्तिकर दिवस २४ जुलै रोजी साजरा केला जातो.
- प्रत्यक्ष कर हे सरकारसाठी महसुलाचे एक महत्त्वाचे साधन आहे.
- संपत्ती कर (Wealth Tax) आता भारतात रद्द करण्यात आला आहे.
- प्रत्यक्ष कराचे दर दरवर्षी केंद्रीय अर्थसंकल्पात जाहीर केले जातात.
उदाहरणे
प्राप्तिकर
जर एखाद्या नोकरदार व्यक्तीचे वार्षिक उत्पन्न ठराविक मर्यादेपेक्षा जास्त असेल, तर त्याला सरकारला प्राप्तिकर भरावा लागतो.
कॉर्पोरेट कर
टाटा किंवा रिलायन्स सारख्या कंपन्या त्यांच्या वार्षिक नफ्यावर जो कर भरतात, तो कॉर्पोरेट कर असतो.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: GST हा अप्रत्यक्ष कर आहे, तर इतर तिन्ही प्रत्यक्ष कर आहेत.
स्पष्टीकरण: केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळ (CBDT) प्रत्यक्ष करांचे प्रशासन पाहते.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष कराचा भार ज्याच्यावर लावला आहे, त्यालाच तो भरावा लागतो.
स्पष्टीकरण: प्राप्तिकर कायदा १९६१ मध्ये लागू झाला.
स्पष्टीकरण: कंपन्यांच्या नफ्यावर कॉर्पोरेट कर आकारला जातो.
स्पष्टीकरण: उत्पन्न वाढेल तसा कराचा दर वाढतो, म्हणून हे प्रगतीशील असतात.
स्पष्टीकरण: संपत्ती कर (Wealth Tax) भारतात रद्द करण्यात आला आहे.
स्पष्टीकरण: २४ जुलै रोजी प्राप्तिकर दिवस साजरा केला जातो.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष कर ज्याच्यावर लावला जातो, त्यालाच तो भरावा लागतो.
स्पष्टीकरण: भांडवली लाभ कर हा प्रत्यक्ष कराचा एक प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: CBDT म्हणजे Central Board of Direct Taxes.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष कराचे दर संसदेत सादर होणाऱ्या अर्थसंकल्पातून ठरवले जातात.
स्पष्टीकरण: प्राप्तिकर हा केंद्र सरकारचा कर आहे.
स्पष्टीकरण: श्रीमंतांकडून जास्त कर घेऊन गरिबांच्या कल्याणासाठी वापरणे हे याचे उद्दिष्ट आहे.
स्पष्टीकरण: भेटवस्तू कर हा प्रत्यक्ष कराच्या कक्षेत येतो.
स्पष्टीकरण: भारतीय कर प्रणाली प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष अशा दोन भागात विभागली आहे.
स्पष्टीकरण: कॉर्पोरेट कर हा कंपन्यांच्या नफ्यावर लावला जातो.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्ष कर व्यक्ती किंवा संस्थेच्या उत्पन्नावर आधारित असतात.
स्पष्टीकरण: कर चोरी हा बेकायदेशीर प्रकार आहे.
स्पष्टीकरण: उत्पन्न आणि संपत्तीवर प्रत्यक्ष कर आकारले जातात.