MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी साहित्य: प्रमुख पुस्तके आणि लेखक | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

मराठी साहित्य: प्रमुख पुस्तके आणि लेखक

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग (MPSC) आणि इतर स्पर्धा परीक्षांमध्ये मराठी साहित्य आणि लेखकांवर आधारित प्रश्न नियमितपणे विचारले जातात. या घटकाचा अभ्यास करताना महत्त्वाचे साहित्यिक, त्यांची गाजलेली पुस्तके आणि साहित्य प्रकार यांची माहिती असणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

मराठी साहित्याचा इतिहास अत्यंत समृद्ध आहे. संत साहित्यापासून ते आधुनिक साहित्यापर्यंत अनेक लेखकांनी आपल्या लेखणीतून समाज प्रबोधन आणि मनोरंजनाचे कार्य केले आहे. स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टीने 'ज्ञानपीठ पुरस्कार' विजेते लेखक, ऐतिहासिक कादंबऱ्या, आत्मचरित्रे आणि सामाजिक विषयांवरील पुस्तके अत्यंत महत्त्वाची आहेत.

महत्त्वाच्या संज्ञा

आत्मचरित्र

जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःच्या आयुष्यातील घटनांचे वर्णन स्वतःच लिहिते, तेव्हा त्याला आत्मचरित्र म्हणतात.

कादंबरी

मानवी जीवनातील विविध पैलूंचे चित्रण करणारी एक मोठी गद्य कथा म्हणजे कादंबरी.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • मराठीतील पहिले ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते: वि. स. खांडेकर (ययाती).
  • मराठी भाषेचे 'पाणिनी' म्हणून दादा पांडुरंग तरखडकर यांना ओळखले जाते.
  • पु. ल. देशपांडे हे विनोदी साहित्यासाठी प्रसिद्ध आहेत.
  • शिवाजी सावंत यांची 'मृत्युंजय' ही कादंबरी कर्णाच्या जीवनावर आधारित आहे.
  • साने गुरुजींनी 'श्यामची आई' हे अजरामर पुस्तक लिहिले आहे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांचा जन्मदिवस 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
  • मराठीतील पहिली कादंबरी 'मुक्तामाला' (ह. ना. आपटे) मानली जाते.
  • विंदा करंदीकर यांना ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला आहे.
  • भालचंद्र नेमाडे यांना त्यांच्या 'हिंदू' कादंबरीसाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला आहे.

उदाहरणे

ऐतिहासिक कादंबरी

रणजित देसाई यांची 'श्रीमान योगी' ही छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जीवनावर आधारित प्रसिद्ध कादंबरी आहे.

सामाजिक कादंबरी

अण्णाभाऊ साठे यांची 'फकिरा' ही कादंबरी शोषित समाजाच्या संघर्षावर आधारित आहे.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

लेखक आणि त्यांच्या टोपणनावांची यादी करा.
ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेत्या लेखकांची नावे आणि त्यांची पुस्तके पाठ करा.
आत्मचरित्रे आणि त्यांची पुस्तके यांचा तक्ता तयार करा.
नियमित वाचन आणि उजळणी करा.

⚠️ सामान्य चुका

लेखकांची नावे आणि टोपणनावे यात गोंधळ करणे.
एकाच विषयावरील दोन लेखकांच्या पुस्तकांमध्ये गल्लत करणे.
पुस्तकाचे नाव आणि साहित्य प्रकार (उदा. कादंबरी की नाटक) यात चूक करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. ययाती या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अवि. स. खांडेकर
बशिवाजी सावंत
कपु. ल. देशपांडे
डभालचंद्र नेमाडे
योग्य उत्तर: अ) वि. स. खांडेकर

स्पष्टीकरण: ययाती या कादंबरीसाठी वि. स. खांडेकर यांना ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला आहे.
2. श्यामची आई या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
असाने गुरुजी
बवि. वा. शिरवाडकर
कप्र. के. अत्रे
डग. दि. माडगूळकर
योग्य उत्तर: अ) साने गुरुजी

स्पष्टीकरण: श्यामची आई हे साने गुरुजींचे अत्यंत लोकप्रिय पुस्तक आहे.
3. मृत्युंजय या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अरणजित देसाई
बशिवाजी सावंत
कना. सी. फडके
डव. पु. काळे
योग्य उत्तर: ब) शिवाजी सावंत

स्पष्टीकरण: मृत्युंजय ही कादंबरी शिवाजी सावंत यांनी लिहिली असून ती कर्णाच्या जीवनावर आधारित आहे.
4. मराठी भाषेचे पाणिनी कोणाला म्हणतात?
अबाळशास्त्री जांभेकर
बदादा पांडुरंग तरखडकर
कविष्णूशास्त्री चिपळूणकर
डलोकहितवादी
योग्य उत्तर: ब) दादा पांडुरंग तरखडकर

स्पष्टीकरण: मराठी व्याकरणाचे जनक म्हणून दादा पांडुरंग तरखडकर यांना ओळखले जाते.
5. फकिरा या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अअण्णाभाऊ साठे
बशंकरराव खरात
कदया पवार
डनामदेव ढसाळ
योग्य उत्तर: अ) अण्णाभाऊ साठे

स्पष्टीकरण: फकिरा ही कादंबरी अण्णाभाऊ साठे यांनी लिहिली आहे.
6. व्यक्ती आणि वल्ली या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
अपु. ल. देशपांडे
बव. पु. काळे
कचि. वि. जोशी
डप्र. के. अत्रे
योग्य उत्तर: अ) पु. ल. देशपांडे

स्पष्टीकरण: व्यक्ती आणि वल्ली हे पु. ल. देशपांडे यांचे प्रसिद्ध विनोदी पुस्तक आहे.
7. कुसुमाग्रज हे टोपणनाव कोणाचे आहे?
अवि. वा. शिरवाडकर
बग. दि. माडगूळकर
कत्र्यं. वि. सरदेशमुख
डनारायण सुर्वे
योग्य उत्तर: अ) वि. वा. शिरवाडकर

स्पष्टीकरण: वि. वा. शिरवाडकर हे कुसुमाग्रज या नावाने लेखन करत असत.
8. हिंदू - एक समृद्ध अडगळ या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अभालचंद्र नेमाडे
बशिवाजी सावंत
कवि. स. खांडेकर
डआनंद यादव
योग्य उत्तर: अ) भालचंद्र नेमाडे

स्पष्टीकरण: भालचंद्र नेमाडे यांना या कादंबरीसाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला आहे.
9. झोंबी या आत्मचरित्राचे लेखक कोण आहेत?
अआनंद यादव
बदया पवार
कलक्ष्मण गायकवाड
डशरणकुमार लिंबाळे
योग्य उत्तर: अ) आनंद यादव

स्पष्टीकरण: झोंबी हे आनंद यादव यांचे प्रसिद्ध आत्मचरित्र आहे.
10. बलुतं हे आत्मचरित्र कोणाचे आहे?
अदया पवार
बलक्ष्मण गायकवाड
कशंकरराव खरात
डप्रल्हाद केशव अत्रे
योग्य उत्तर: अ) दया पवार

स्पष्टीकरण: बलुतं हे दया पवार यांचे प्रसिद्ध दलित आत्मचरित्र आहे.
11. श्रीमान योगी या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अरणजित देसाई
बशिवाजी सावंत
कबाबासाहेब पुरंदरे
डवि. स. खांडेकर
योग्य उत्तर: अ) रणजित देसाई

स्पष्टीकरण: श्रीमान योगी ही छत्रपती शिवाजी महाराजांवर आधारित कादंबरी रणजित देसाई यांनी लिहिली आहे.
12. बटाट्याची चाळ या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
अपु. ल. देशपांडे
बव. पु. काळे
कप्र. के. अत्रे
डचि. वि. जोशी
योग्य उत्तर: अ) पु. ल. देशपांडे

स्पष्टीकरण: बटाट्याची चाळ हे पु. ल. देशपांडे यांचे विनोदी पुस्तक आहे.
13. नटसम्राट हे नाटक कोणी लिहिले आहे?
अवि. वा. शिरवाडकर
बप्र. के. अत्रे
कविजय तेंडुलकर
डसतीश आळेकर
योग्य उत्तर: अ) वि. वा. शिरवाडकर

स्पष्टीकरण: नटसम्राट हे वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांचे गाजलेले नाटक आहे.
14. मराठीतील पहिली कादंबरी कोणती मानली जाते?
अमुक्तामाला
बयमुना पर्यटन
कपण लक्षात कोण घेतो
डश्यामची आई
योग्य उत्तर: अ) मुक्तामाला

स्पष्टीकरण: ह. ना. आपटे यांची 'मुक्तामाला' ही मराठीतील पहिली कादंबरी मानली जाते.
15. सखाराम बाईंडर हे नाटक कोणाचे आहे?
अविजय तेंडुलकर
बप्र. के. अत्रे
कवि. वा. शिरवाडकर
डसतीश आळेकर
योग्य उत्तर: अ) विजय तेंडुलकर

स्पष्टीकरण: सखाराम बाईंडर हे विजय तेंडुलकर यांचे प्रसिद्ध नाटक आहे.
16. उचल्या या आत्मचरित्राचे लेखक कोण आहेत?
अलक्ष्मण गायकवाड
बदया पवार
कआनंद यादव
डशंकरराव खरात
योग्य उत्तर: अ) लक्ष्मण गायकवाड

स्पष्टीकरण: उचल्या हे लक्ष्मण गायकवाड यांचे प्रसिद्ध आत्मचरित्र आहे.
17. गीतरामायण कोणाची रचना आहे?
अग. दि. माडगूळकर
बकुसुमाग्रज
कसाने गुरुजी
डपु. ल. देशपांडे
योग्य उत्तर: अ) ग. दि. माडगूळकर

स्पष्टीकरण: गीतरामायण हे ग. दि. माडगूळकर यांनी लिहिले आहे.
18. मराठी वृत्तपत्रांचे जनक कोणाला म्हणतात?
अबाळशास्त्री जांभेकर
बलोकहितवादी
कमहात्मा फुले
डआगरकर
योग्य उत्तर: अ) बाळशास्त्री जांभेकर

स्पष्टीकरण: बाळशास्त्री जांभेकर यांनी 'दर्पण' हे पहिले मराठी वृत्तपत्र सुरू केले.
19. पांगिरा या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अविश्वास पाटील
बशिवाजी सावंत
करणजित देसाई
डभालचंद्र नेमाडे
योग्य उत्तर: अ) विश्वास पाटील

स्पष्टीकरण: पांगिरा ही कादंबरी विश्वास पाटील यांनी लिहिली आहे.
20. अक्करमाशी हे आत्मचरित्र कोणाचे आहे?
अशरणकुमार लिंबाळे
बदया पवार
कलक्ष्मण गायकवाड
डआनंद यादव
योग्य उत्तर: अ) शरणकुमार लिंबाळे

स्पष्टीकरण: अक्करमाशी हे शरणकुमार लिंबाळे यांचे प्रसिद्ध आत्मचरित्र आहे.