MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतीय पुस्तके आणि त्यांचे लेखक: स्पर्धा परीक्षा विशेष | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतीय पुस्तके आणि त्यांचे लेखक: स्पर्धा परीक्षा विशेष

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

महाराष्ट्र राज्य सरकारच्या विविध स्पर्धा परीक्षांमध्ये (MPSC, पोलीस भरती, तलाठी इ.) भारतीय साहित्य आणि त्यांच्या लेखकांवर आधारित प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा अभ्यास करताना प्राचीन, मध्ययुगीन आणि आधुनिक काळातील महत्त्वाच्या साहित्यकृती लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

भारतीय साहित्याचा इतिहास अत्यंत समृद्ध आहे. स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टीने आपल्याला वेद, उपनिषदे, महाकाव्ये, ऐतिहासिक ग्रंथ आणि आधुनिक काळातील प्रसिद्ध लेखकांच्या पुस्तकांचा अभ्यास करणे गरजेचे आहे. लेखकांचे नाव आणि त्यांच्या गाजलेल्या साहित्यकृती यांच्या जोड्या लावणे किंवा थेट प्रश्न विचारले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

महाकाव्य

अतिशय विस्तृत आणि उदात्त विषयावर आधारित दीर्घ काव्यरचना, उदा. रामायण आणि महाभारत.

आत्मचरित्र

जेव्हा एखादी व्यक्ती स्वतःच्या आयुष्यातील घटनांचे वर्णन स्वतःच लिहिते, त्याला आत्मचरित्र म्हणतात.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • प्राचीन काळातील संस्कृत ग्रंथ आणि त्यांचे लेखक लक्षात ठेवा.
  • स्वातंत्र्य चळवळीतील नेत्यांची पुस्तके (उदा. नेहरू, गांधी, सावरकर) अत्यंत महत्त्वाची आहेत.
  • नोबेल किंवा ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेत्या लेखकांच्या साहित्यकृतींवर विशेष लक्ष द्या.
  • ऐतिहासिक कादंबऱ्या आणि त्यांचे लेखक वारंवार विचारले जातात.

महत्त्वाची तथ्ये

  • रवींद्रनाथ टागोर यांना 'गीतांजली' या काव्यसंग्रहासाठी १९१३ मध्ये साहित्यातील नोबेल मिळाले.
  • विष्णू शर्मा यांनी 'पंचतंत्र' हा नीतिशास्त्रावरील ग्रंथ लिहिला.
  • डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी 'द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी' आणि 'हु वेर द शुद्राज' ही पुस्तके लिहिली.
  • बाणभट्ट यांनी 'हर्षचरित' हा ग्रंथ लिहिला.

उदाहरणे

स्वातंत्र्यपूर्व काळातील पुस्तके

महात्मा गांधी यांचे 'माझे सत्याचे प्रयोग' (My Experiments with Truth) हे आत्मचरित्र अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

प्राचीन साहित्य

कालिदास यांची 'मेघदूत', 'अभिज्ञान शाकुंतलम्' ही नाटके आणि काव्ये प्रसिद्ध आहेत.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

लेखक आणि पुस्तके यांची यादी करून दररोज उजळणी करा.
जोड्या लावा प्रकारच्या प्रश्नांसाठी लेखकांचे कालखंड लक्षात ठेवा.
मराठी आणि भारतीय साहित्यातील महत्त्वाच्या पुरस्कारांशी संबंधित पुस्तके वाचा.

⚠️ सामान्य चुका

लेखकांची नावे आणि पुस्तकांची नावे यात गोंधळ करणे.
एकाच नावाच्या दोन लेखकांच्या पुस्तकांमध्ये गल्लत करणे.
केवळ पुस्तकाचे नाव वाचणे, लेखकाचे नाव दुर्लक्षित करणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. मेघदूत या प्रसिद्ध ग्रंथाचे लेखक कोण आहेत?
अकालिदास
बबाणभट्ट
कविशाखदत्त
डशुद्रक
योग्य उत्तर: अ) कालिदास

स्पष्टीकरण: मेघदूत हे महाकवी कालिदास यांनी लिहिलेले प्रसिद्ध संस्कृत काव्य आहे.
2. गीतांजली या पुस्तकासाठी नोबेल पुरस्कार कोणाला मिळाला?
अबंकिमचंद्र चटर्जी
बरवींद्रनाथ टागोर
कसरोजिनी नायडू
डप्रेमचंद
योग्य उत्तर: ब) रवींद्रनाथ टागोर

स्पष्टीकरण: रवींद्रनाथ टागोर यांना १९१३ मध्ये गीतांजलीसाठी साहित्यातील नोबेल मिळाले.
3. पंचतंत्र या ग्रंथाचे लेखक कोण आहेत?
अविष्णू शर्मा
बचाणक्य
ककालिदास
डवेदव्यास
योग्य उत्तर: अ) विष्णू शर्मा

स्पष्टीकरण: पंचतंत्र हा नीतिशास्त्रावरील ग्रंथ विष्णू शर्मा यांनी लिहिला आहे.
4. माझे सत्याचे प्रयोग (My Experiments with Truth) हे कोणाचे आत्मचरित्र आहे?
अजवाहरलाल नेहरू
बमहात्मा गांधी
कसरदार पटेल
डसुभाषचंद्र बोस
योग्य उत्तर: ब) महात्मा गांधी

स्पष्टीकरण: हे महात्मा गांधी यांचे आत्मचरित्र आहे.
5. डिस्कव्हरी ऑफ इंडिया (Discovery of India) या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
अमहात्मा गांधी
बजवाहरलाल नेहरू
कडॉ. राजेंद्र प्रसाद
डमौलाना आझाद
योग्य उत्तर: ब) जवाहरलाल नेहरू

स्पष्टीकरण: जवाहरलाल नेहरू यांनी अहमदनगर किल्ल्यात असताना हे पुस्तक लिहिले.
6. अर्थशास्त्र हा ग्रंथ कोणी लिहिला?
अचाणक्य
बमेगॅस्थेनिस
कहर्षवर्धन
डकालिदास
योग्य उत्तर: अ) चाणक्य

स्पष्टीकरण: अर्थशास्त्र हा राज्यशास्त्रावरील ग्रंथ चाणक्य (कौटिल्य) यांनी लिहिला आहे.
7. आनंदमठ या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अरवींद्रनाथ टागोर
बबंकिमचंद्र चटर्जी
कशरदचंद्र चटर्जी
डमायकल मधुसूदन दत्त
योग्य उत्तर: ब) बंकिमचंद्र चटर्जी

स्पष्टीकरण: आनंदमठ ही कादंबरी बंकिमचंद्र चटर्जी यांनी लिहिली असून यात 'वंदे मातरम' हे गीत आहे.
8. हु वेर द शुद्राज (Who were the Shudras) हे पुस्तक कोणी लिहिले?
अमहात्मा फुले
बडॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
कशाहू महाराज
डविठ्ठल रामजी शिंदे
योग्य उत्तर: ब) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

स्पष्टीकरण: हे पुस्तक डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लिहिले आहे.
9. अभिज्ञान शाकुंतलम् या नाटकाचे लेखक कोण आहेत?
अभास
बकालिदास
कभवभूती
डशुद्रक
योग्य उत्तर: ब) कालिदास

स्पष्टीकरण: अभिज्ञान शाकुंतलम् हे कालिदासांचे अत्यंत प्रसिद्ध नाटक आहे.
10. गोदान या कादंबरीचे लेखक कोण आहेत?
अप्रेमचंद
बजयशंकर प्रसाद
कसूर्यकांत त्रिपाठी निराला
डमहादेवी वर्मा
योग्य उत्तर: अ) प्रेमचंद

स्पष्टीकरण: गोदान ही मुन्शी प्रेमचंद यांची गाजलेली कादंबरी आहे.
11. इंडिया विन्स फ्रीडम या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
अजवाहरलाल नेहरू
बमौलाना अबुल कलाम आझाद
कडॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
डसरदार पटेल
योग्य उत्तर: ब) मौलाना अबुल कलाम आझाद

स्पष्टीकरण: इंडिया विन्स फ्रीडम हे मौलाना अबुल कलाम आझाद यांचे आत्मचरित्रपर पुस्तक आहे.
12. हर्षचरित या ग्रंथाचे लेखक कोण आहेत?
अहर्षवर्धन
बबाणभट्ट
ककालिदास
डविशाखदत्त
योग्य उत्तर: ब) बाणभट्ट

स्पष्टीकरण: बाणभट्ट हे हर्षवर्धन यांच्या दरबारातील कवी होते, त्यांनी हर्षचरित लिहिले.
13. मुद्राराक्षस हे नाटक कोणी लिहिले?
अविशाखदत्त
बकालिदास
कभास
डशुद्रक
योग्य उत्तर: अ) विशाखदत्त

स्पष्टीकरण: मुद्राराक्षस हे विशाखदत्त यांनी लिहिलेले ऐतिहासिक नाटक आहे.
14. गीता रहस्य हा ग्रंथ कोणी लिहिला?
अमहात्मा गांधी
बलोकमान्य टिळक
कसावरकर
डआचार्य विनोबा भावे
योग्य उत्तर: ब) लोकमान्य टिळक

स्पष्टीकरण: लोकमान्य टिळकांनी मंडालेच्या तुरुंगात असताना गीता रहस्य हा ग्रंथ लिहिला.
15. द इंडियन वॉर ऑफ इंडिपेंडन्स १८५७ हे पुस्तक कोणी लिहिले?
अवि. दा. सावरकर
बसुभाषचंद्र बोस
कलाला लजपत राय
डबी. सी. पाल
योग्य उत्तर: अ) वि. दा. सावरकर

स्पष्टीकरण: हे पुस्तक वि. दा. सावरकर यांनी लिहिले आहे.
16. कादंबरी या प्रसिद्ध ग्रंथाचे लेखक कोण आहेत?
अबाणभट्ट
बकालिदास
कभवभूती
डहर्षवर्धन
योग्य उत्तर: अ) बाणभट्ट

स्पष्टीकरण: कादंबरी हा ग्रंथ बाणभट्ट यांनी लिहिला आहे.
17. अकबरनामा या ग्रंथाचे लेखक कोण आहेत?
अअबुल फजल
बअकबर
कबिरबल
डफैजी
योग्य उत्तर: अ) अबुल फजल

स्पष्टीकरण: अकबरनामा हा ग्रंथ अबुल फजल यांनी लिहिला आहे.
18. मालगुडी डेज (Malgudi Days) या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
अआर. के. नारायण
बमुल्क राज आनंद
कविक्रम सेठ
डसलमान रश्दी
योग्य उत्तर: अ) आर. के. नारायण

स्पष्टीकरण: आर. के. नारायण यांनी मालगुडी डेज ही प्रसिद्ध कथामालिका लिहिली आहे.
19. पॉलिटिक्स इन इंडिया या पुस्तकाचे लेखक कोण आहेत?
अरजनी कोठारी
बअमर्त्य सेन
करामचंद्र गुहा
डशशी थरूर
योग्य उत्तर: अ) रजनी कोठारी

स्पष्टीकरण: रजनी कोठारी यांनी हे प्रसिद्ध राजकीय पुस्तक लिहिले आहे.
20. बुद्धचरित या ग्रंथाचे लेखक कोण आहेत?
अअश्वघोष
बनागार्जुन
कवसुबंधू
डकालिदास
योग्य उत्तर: अ) अश्वघोष

स्पष्टीकरण: बुद्धचरित हा ग्रंथ अश्वघोष यांनी लिहिला आहे.