मराठी साहित्य आणि लेखक: स्पर्धा परीक्षा विशेष | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
मराठी साहित्य आणि लेखक: स्पर्धा परीक्षा विशेष
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग (MPSC) आणि इतर राज्यस्तरीय स्पर्धा परीक्षांमध्ये मराठी साहित्य, लेखक आणि त्यांच्या गाजलेल्या कलाकृतींवर आधारित प्रश्न विचारले जातात. हा घटक अभ्यासाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
सविस्तर माहिती
महत्त्वाच्या संज्ञा
लेखकाने स्वतःच्या आयुष्यावर लिहिलेले पुस्तक.
मानवी जीवनाचे चित्रण करणारी एक मोठी गद्य कथात्मक कलाकृती.
महत्त्वाचे मुद्दे
- ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते मराठी लेखक: वि. स. खांडेकर, वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज), विंदा करंदीकर, भालचंद्र नेमाडे.
- समाजसुधारकांचे साहित्य: महात्मा जोतिराव फुले, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, महर्षी धोंडो केशव कर्वे.
- मराठीतील पहिली कादंबरी: बाबा पद्मजी यांची 'यमुना पर्यटन'.
- मराठीतील पहिले नाटक: विष्णूदास भावे यांचे 'सीता स्वयंवर'.
महत्त्वाची तथ्ये
- मराठी भाषेचे पाणीनी म्हणून 'दादोबा पांडुरंग तरखडकर' यांना ओळखले जाते.
- कुसुमाग्रज यांचा जन्मदिवस (२७ फेब्रुवारी) 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
- साने गुरुजींनी 'श्यामची आई' हे पुस्तक नाशिकच्या तुरुंगात असताना लिहिले.
उदाहरणे
वि. स. खांडेकर
त्यांची 'ययाति' ही कादंबरी अत्यंत प्रसिद्ध असून त्यांना यासाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला आहे.
पु. ल. देशपांडे
त्यांचे 'व्यक्ती आणि वल्ली' हे पुस्तक विनोदी साहित्यातील मैलाचा दगड मानले जाते.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
⚠️ सामान्य चुका
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
स्पष्टीकरण: बाबा पद्मजी यांनी १८५७ मध्ये 'यमुना पर्यटन' ही पहिली मराठी कादंबरी लिहिली.
स्पष्टीकरण: साने गुरुजी यांनी 'श्यामची आई' हे प्रसिद्ध पुस्तक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: वि. स. खांडेकर यांना १९७४ मध्ये 'ययाति' कादंबरीसाठी ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला.
स्पष्टीकरण: पु. ल. देशपांडे यांनी 'व्यक्ती आणि वल्ली' हे गाजलेले पुस्तक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: शिवाजी सावंत यांनी कर्णाच्या जीवनावर आधारित 'मृत्युंजय' ही कादंबरी लिहिली.
स्पष्टीकरण: साने गुरुजी यांनी 'शामला' हे पुस्तक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: आनंद यादव यांची 'झोंबी' ही आत्मचरित्रात्मक कादंबरी आहे.
स्पष्टीकरण: वि. वा. शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांनी 'नटसम्राट' हे अजरामर नाटक लिहिले.
स्पष्टीकरण: पु. ल. देशपांडे यांनी 'बटाट्याची चाळ' हे विनोदी पुस्तक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: भालचंद्र नेमाडे यांची 'कोसला' ही कादंबरी मराठी साहित्यातील एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.
स्पष्टीकरण: महात्मा जोतिराव फुले यांनी 'गुलामगिरी' हे पुस्तक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: प्र. के. अत्रे यांनी 'श्यामची आई' चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले होते.
स्पष्टीकरण: विश्वास पाटील यांनी 'पाणिपत' ही ऐतिहासिक कादंबरी लिहिली आहे.
स्पष्टीकरण: बाबासाहेब पुरंदरे यांनी 'राजा शिवछत्रपती' हे पुस्तक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: अण्णाभाऊ साठे यांनी 'फकिरा' ही कादंबरी लिहिली आहे.
स्पष्टीकरण: व्यंकटेश माडगूळकर यांनी 'बनगरवाडी' ही कादंबरी लिहिली आहे.
स्पष्टीकरण: दया पवार यांचे 'बलुतं' हे प्रसिद्ध दलित आत्मचरित्र आहे.
स्पष्टीकरण: रणजित देसाई यांनी 'स्वामी' ही कादंबरी लिहिली आहे.
स्पष्टीकरण: राम गणेश गडकरी यांनी 'एकच प्याला' हे नाटक लिहिले आहे.
स्पष्टीकरण: दादोबा पांडुरंग तरखडकर यांना मराठी भाषेचे पाणीनी मानले जाते.