MahaExam अभ्यास नोट्स
बँकिंग क्षेत्रातील NPA (Non-Performing Assets) संकल्पना | MahaExam
स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न
📖
TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
MahaExam अभ्यास नोट्स
बँकिंग क्षेत्रातील NPA (Non-Performing Assets) संकल्पना
महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स
📖
TCS / IBPS व MPSC पॅटर्न परिपूर्ण नोट्स:
मूलभूत संकल्पना, व्याख्या, ट्रिक्स आणि स्पर्धा परीक्षांमधील महत्त्वाचे सराव बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ).
परिचय
बँकिंग क्षेत्रात NPA म्हणजे अशी मालमत्ता किंवा कर्ज, ज्यावर बँकेला व्याज किंवा मुद्दल परत मिळत नाही. अर्थव्यवस्थेच्या आरोग्यासाठी NPA चे प्रमाण कमी असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
सविस्तर माहिती
जेव्हा एखादे कर्ज घेतलेली व्यक्ती किंवा संस्था ठरलेल्या कालावधीत व्याजाचे हप्ते किंवा मुद्दल भरण्यास असमर्थ ठरते, तेव्हा त्या कर्जाला 'अनुत्पादक मालमत्ता' (NPA) असे म्हणतात. भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) नियमांनुसार, जर कर्जाचा हप्ता ९० दिवसांपेक्षा जास्त काळ थकीत राहिला, तर ते कर्ज NPA म्हणून घोषित केले जाते.
महत्त्वाच्या संज्ञा
NPA
अशी कर्जे ज्यावर व्याज किंवा मुद्दल ९० दिवसांपेक्षा जास्त काळ थकीत आहे.
Standard Asset
जे कर्ज नियमितपणे परत केले जात आहे.
Sub-standard Asset
जे कर्ज १२ महिन्यांपर्यंत NPA श्रेणीत राहिले आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे
- NPA चे वर्गीकरण: सब-स्टँडर्ड, संशयास्पद (Doubtful) आणि नुकसानग्रस्त (Loss Assets).
- NPA मुळे बँकांच्या नफ्यावर परिणाम होतो.
- SARFAESI कायदा NPA वसुलीसाठी महत्त्वाचा आहे.
- बँका NPA कमी करण्यासाठी 'वन टाइम सेटलमेंट' (OTS) योजना राबवतात.
महत्त्वाची तथ्ये
- NPA चे प्रमाण वाढल्यास बँकांची पत कमी होते.
- बँका NPA साठी 'प्रोव्हिजनिंग' (तरतूद) करतात.
- बॅड बँक (Bad Bank) संकल्पना NPA व्यवस्थापनासाठी मांडली गेली आहे.
- RBI बँकांच्या NPA वर कडक नियंत्रण ठेवते.
उदाहरणे
कर्ज थकबाकीचे उदाहरण
एका व्यापाऱ्याने बँकेकडून १० लाख रुपये कर्ज घेतले. जर त्याने सलग ३ महिने (९० दिवस) हप्ता भरला नाही, तर ते कर्ज NPA मानले जाईल.
🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स
NPA चा कालावधी (९० दिवस) लक्षात ठेवा.
SARFAESI कायद्याचे पूर्ण नाव आणि उद्देश पाठ करा.
NPA चे प्रकार आणि त्यांचे कालावधी यावर प्रश्न विचारले जातात.
⚠️ सामान्य चुका
NPA म्हणजे फक्त बुडीत कर्ज असे समजणे चुकीचे आहे, ते तात्पुरतेही असू शकते.
९० दिवसांच्या मर्यादेऐवजी चुकीचे दिवस लक्षात ठेवणे.
📝 सराव प्रश्न
20 बहुपर्यायी प्रश्न
1. NPA म्हणजे काय?
अNon-Performing Assets
बNew Payment Account
कNational Pension Account
डNon-Profit Assets
योग्य उत्तर: अ) Non-Performing Assets
स्पष्टीकरण: NPA चा पूर्ण अर्थ Non-Performing Assets असा आहे.
स्पष्टीकरण: NPA चा पूर्ण अर्थ Non-Performing Assets असा आहे.
2. किती दिवसांपेक्षा जास्त काळ हप्ता थकीत राहिल्यास कर्ज NPA होते?
अ३० दिवस
ब६० दिवस
क९० दिवस
ड१२० दिवस
योग्य उत्तर: क) ९० दिवस
स्पष्टीकरण: RBI च्या नियमानुसार ९० दिवसांपेक्षा जास्त काळ थकीत राहिल्यास कर्ज NPA होते.
स्पष्टीकरण: RBI च्या नियमानुसार ९० दिवसांपेक्षा जास्त काळ थकीत राहिल्यास कर्ज NPA होते.
3. खालीलपैकी कोणता कायदा NPA वसुलीसाठी वापरला जातो?
अRBI कायदा
बSARFAESI कायदा
कBanking Regulation Act
डCompanies Act
योग्य उत्तर: ब) SARFAESI कायदा
स्पष्टीकरण: SARFAESI कायदा बँकांना तारण मालमत्ता जप्त करण्याचा अधिकार देतो.
स्पष्टीकरण: SARFAESI कायदा बँकांना तारण मालमत्ता जप्त करण्याचा अधिकार देतो.
4. जे कर्ज १२ महिन्यांपर्यंत NPA श्रेणीत असते, त्याला काय म्हणतात?
अStandard Asset
बSub-standard Asset
कDoubtful Asset
डLoss Asset
योग्य उत्तर: ब) Sub-standard Asset
स्पष्टीकरण: १२ महिन्यांपर्यंतच्या कालावधीला सब-स्टँडर्ड ॲसेट म्हणतात.
स्पष्टीकरण: १२ महिन्यांपर्यंतच्या कालावधीला सब-स्टँडर्ड ॲसेट म्हणतात.
5. NPA वाढल्यास बँकेच्या नफ्यावर काय परिणाम होतो?
अनफा वाढतो
बनफा कमी होतो
ककाहीही परिणाम होत नाही
डबँकेचे भांडवल वाढते
योग्य उत्तर: ब) नफा कमी होतो
स्पष्टीकरण: NPA मुळे बँकेला तरतूद करावी लागते, ज्यामुळे नफा कमी होतो.
स्पष्टीकरण: NPA मुळे बँकेला तरतूद करावी लागते, ज्यामुळे नफा कमी होतो.
6. बँका NPA कमी करण्यासाठी कोणती योजना राबवतात?
अOne Time Settlement (OTS)
बNew Loan Scheme
कDeposit Scheme
डTax Holiday
योग्य उत्तर: अ) One Time Settlement (OTS)
स्पष्टीकरण: OTS द्वारे कर्जदार एकरकमी रक्कम भरून कर्ज मुक्त होऊ शकतो.
स्पष्टीकरण: OTS द्वारे कर्जदार एकरकमी रक्कम भरून कर्ज मुक्त होऊ शकतो.
7. NPA चे वर्गीकरण कोणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार केले जाते?
अभारत सरकार
बSBI
कRBI
डSEBI
योग्य उत्तर: क) RBI
स्पष्टीकरण: बँकिंग नियमन आणि NPA चे निकष RBI ठरवते.
स्पष्टीकरण: बँकिंग नियमन आणि NPA चे निकष RBI ठरवते.
8. ज्या कर्जाची वसुली होणे अशक्य आहे, त्याला काय म्हणतात?
अStandard
बSub-standard
कDoubtful
डLoss Asset
योग्य उत्तर: ड) Loss Asset
स्पष्टीकरण: ज्या मालमत्तेचे मूल्य शून्य झाले आहे, तिला Loss Asset म्हणतात.
स्पष्टीकरण: ज्या मालमत्तेचे मूल्य शून्य झाले आहे, तिला Loss Asset म्हणतात.
9. बँकिंग क्षेत्रात 'बॅड बँक' कशासाठी आहे?
अकर्ज वाटपासाठी
बNPA व्यवस्थापनासाठी
कठेवी स्वीकारण्यासाठी
डविमा काढण्यासाठी
योग्य उत्तर: ब) NPA व्यवस्थापनासाठी
स्पष्टीकरण: बॅड बँक NPA खरेदी करून बँकांचा ताळेबंद स्वच्छ करते.
स्पष्टीकरण: बॅड बँक NPA खरेदी करून बँकांचा ताळेबंद स्वच्छ करते.
10. NPA मुळे बँकांच्या कोणत्या गुणोत्तरावर (Ratio) परिणाम होतो?
अCRAR
बCRR
कSLR
डRepo Rate
योग्य उत्तर: अ) CRAR
स्पष्टीकरण: NPA मुळे भांडवल पर्याप्तता गुणोत्तर (CRAR) प्रभावित होते.
स्पष्टीकरण: NPA मुळे भांडवल पर्याप्तता गुणोत्तर (CRAR) प्रभावित होते.
11. NPA म्हणजे काय?
अउत्पादक मालमत्ता
बअनुत्पादक मालमत्ता
कबँकेची इमारत
डबँकेचे रोख भांडवल
योग्य उत्तर: ब) अनुत्पादक मालमत्ता
स्पष्टीकरण: NPA म्हणजे अनुत्पादक मालमत्ता.
स्पष्टीकरण: NPA म्हणजे अनुत्पादक मालमत्ता.
12. खालीलपैकी कोणता घटक NPA वाढण्यास कारणीभूत ठरू शकतो?
अआर्थिक मंदी
बचुकीचे कर्ज वाटप
कनैसर्गिक आपत्ती
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व
स्पष्टीकरण: हे सर्व घटक कर्ज वसुलीत अडथळा आणतात.
स्पष्टीकरण: हे सर्व घटक कर्ज वसुलीत अडथळा आणतात.
13. SARFAESI कायद्याचे पूर्ण नाव काय आहे?
अSecuritisation and Reconstruction of Financial Assets and Enforcement of Security Interest
बSecurity and Financial Assets Enforcement
कSecuritisation Act
डFinancial Assets Act
योग्य उत्तर: अ) Securitisation and Reconstruction of Financial Assets and Enforcement of Security Interest
स्पष्टीकरण: हे SARFAESI चे अचूक पूर्ण नाव आहे.
स्पष्टीकरण: हे SARFAESI चे अचूक पूर्ण नाव आहे.
14. बँका NPA साठी जी रक्कम बाजूला ठेवतात, तिला काय म्हणतात?
अProvisioning
बInvestment
कProfit
डDividend
योग्य उत्तर: अ) Provisioning
स्पष्टीकरण: जोखीम व्यवस्थापनासाठी बँका प्रोव्हिजनिंग करतात.
स्पष्टीकरण: जोखीम व्यवस्थापनासाठी बँका प्रोव्हिजनिंग करतात.
15. NPA चे प्रमाण जास्त असणे हे कशाचे लक्षण आहे?
अबँकेची प्रगती
बबँकेची खराब आर्थिक स्थिती
कबँकेचा विस्तार
डबँकेची सुरक्षितता
योग्य उत्तर: ब) बँकेची खराब आर्थिक स्थिती
स्पष्टीकरण: जास्त NPA म्हणजे बँकेची वसुली यंत्रणा कमकुवत आहे.
स्पष्टीकरण: जास्त NPA म्हणजे बँकेची वसुली यंत्रणा कमकुवत आहे.
16. कोणत्या प्रकारच्या कर्जावर NPA चे नियम लागू होतात?
अकेवळ गृहकर्ज
बकेवळ वैयक्तिक कर्ज
कसर्व प्रकारची कर्जे
डकेवळ कृषी कर्ज
योग्य उत्तर: क) सर्व प्रकारची कर्जे
स्पष्टीकरण: बँकेने दिलेल्या सर्व प्रकारच्या कर्जांवर NPA नियम लागू होतात.
स्पष्टीकरण: बँकेने दिलेल्या सर्व प्रकारच्या कर्जांवर NPA नियम लागू होतात.
17. NPA कमी करण्यासाठी सरकारने कोणती संस्था स्थापन केली आहे?
अNARCL
बSEBI
कNABARD
डSIDBI
योग्य उत्तर: अ) NARCL
स्पष्टीकरण: NARCL (National Asset Reconstruction Company Ltd) ही बॅड बँक म्हणून काम करते.
स्पष्टीकरण: NARCL (National Asset Reconstruction Company Ltd) ही बॅड बँक म्हणून काम करते.
18. कर्जदाराने मुद्दल किंवा व्याज न भरल्यास बँकेला काय अधिकार मिळतो?
अमालमत्ता जप्त करणे
बकर्जदाराला अटक करणे
कबँक बंद करणे
डकाहीही नाही
योग्य उत्तर: अ) मालमत्ता जप्त करणे
स्पष्टीकरण: SARFAESI कायद्यांतर्गत बँक तारण मालमत्ता जप्त करू शकते.
स्पष्टीकरण: SARFAESI कायद्यांतर्गत बँक तारण मालमत्ता जप्त करू शकते.
19. NPA चे व्यवस्थापन करणे का महत्त्वाचे आहे?
अबँकेची विश्वासार्हता टिकवण्यासाठी
बनफा वाढवण्यासाठी
कआर्थिक स्थैर्यासाठी
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व
स्पष्टीकरण: हे सर्व घटक बँकिंग क्षेत्राच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत.
स्पष्टीकरण: हे सर्व घटक बँकिंग क्षेत्राच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत.
20. खालीलपैकी कोणती मालमत्ता NPA मानली जात नाही?
अ९० दिवसांपेक्षा जास्त थकीत कर्ज
बनियमित हप्ते भरणारे कर्ज
कबुडीत कर्ज
डसंशयास्पद कर्ज
योग्य उत्तर: ब) नियमित हप्ते भरणारे कर्ज
स्पष्टीकरण: नियमित हप्ते भरणारे कर्ज 'Standard Asset' असते.
स्पष्टीकरण: नियमित हप्ते भरणारे कर्ज 'Standard Asset' असते.