MahaExam अभ्यास नोट्स

आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार: स्पर्धा परीक्षा विशेष | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार: स्पर्धा परीक्षा विशेष

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विविध क्षेत्रांत उल्लेखनीय कामगिरी करणाऱ्या व्यक्तींना किंवा संस्थांना दिले जाणारे पुरस्कार म्हणजे आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार. स्पर्धा परीक्षांच्या दृष्टीने नोबेल, बुकर, ऑस्कर आणि रॅमन मॅगसेसे यांसारख्या पुरस्कारांची माहिती असणे अत्यंत आवश्यक आहे.

सविस्तर माहिती

आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार हे जागतिक स्तरावर मानवी प्रगती, शांतता, साहित्य, विज्ञान आणि कला या क्षेत्रांतील योगदानाची दखल घेतात. हे पुरस्कार केवळ वैयक्तिक कर्तृत्वाचा सन्मान करत नाहीत, तर संबंधित क्षेत्रातील जागतिक मानके देखील ठरवतात. महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षांमध्ये या पुरस्कारांचे स्वरूप, त्यांचे संस्थापक, प्रथम विजेते आणि भारतीय विजेते यावर वारंवार प्रश्न विचारले जातात.

महत्त्वाच्या संज्ञा

नोबेल पुरस्कार

अल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मरणार्थ दिला जाणारा जगातील सर्वोच्च प्रतिष्ठित पुरस्कार.

बुकर पुरस्कार

इंग्रजी भाषेत लिहिलेल्या आणि युनायटेड किंगडममध्ये प्रकाशित झालेल्या सर्वोत्तम कादंबरीला दिला जाणारा पुरस्कार.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • नोबेल पुरस्कार ६ क्षेत्रांत दिले जातात: भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, वैद्यकशास्त्र, साहित्य, शांतता आणि अर्थशास्त्र.
  • रॅमन मॅगसेसे पुरस्काराला 'आशियाचे नोबेल' म्हटले जाते.
  • ऑस्कर पुरस्कार (Academy Awards) चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च सन्मान मानले जातात.
  • बुकर पुरस्काराची सुरुवात १९६९ मध्ये झाली.

महत्त्वाची तथ्ये

  • नोबेल शांतता पुरस्कार नॉर्वेची राजधानी ओस्लो येथे दिला जातो, तर इतर ५ पुरस्कार स्वीडनची राजधानी स्टॉकहोम येथे दिले जातात.
  • रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार फिलीपिन्सचे माजी राष्ट्राध्यक्ष रॅमन मॅगसेसे यांच्या स्मरणार्थ दिला जातो.
  • मॅन् बुकर आंतरराष्ट्रीय पुरस्काराची सुरुवात २००५ मध्ये झाली.

उदाहरणे

भारतीय नोबेल विजेते

रवींद्रनाथ टागोर (साहित्य), सी.व्ही. रामन (भौतिकशास्त्र), मदर तेरेसा (शांतता), अमर्त्य सेन (अर्थशास्त्र).

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

पुरस्कारांचे वर्ष आणि विजेत्यांचे नाव लक्षात ठेवण्यासाठी टेबल तयार करा.
भारतीय विजेत्यांच्या नावावर विशेष लक्ष द्या.
पुरस्कार कोणत्या क्षेत्रासाठी दिला जातो, हे नीट समजून घ्या.

⚠️ सामान्य चुका

नोबेल पुरस्कारांच्या क्षेत्रांची संख्या चुकीची सांगणे.
बुकर आणि आंतरराष्ट्रीय बुकर पुरस्कारांमधील फरक न समजणे.
पुरस्कारांचे वितरण ठिकाण (स्टॉकहोम विरुद्ध ओस्लो) यात गोंधळ होणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. नोबेल शांतता पुरस्कार कोणत्या शहरात प्रदान केला जातो?
अस्टॉकहोम
बओस्लो
कजिनिव्हा
डपॅरिस
योग्य उत्तर: ब) ओस्लो

स्पष्टीकरण: नोबेल शांतता पुरस्कार नॉर्वेची राजधानी ओस्लो येथे दिला जातो.
2. आशियाचे नोबेल म्हणून कोणता पुरस्कार ओळखला जातो?
अनोबेल पुरस्कार
बरॅमन मॅगसेसे पुरस्कार
कबुकर पुरस्कार
डपुलित्झर पुरस्कार
योग्य उत्तर: ब) रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार

स्पष्टीकरण: रॅमन मॅगसेसे पुरस्काराला आशियाचे नोबेल म्हटले जाते.
3. साहित्यासाठी नोबेल मिळवणारे पहिले भारतीय कोण?
अअमर्त्य सेन
बरवींद्रनाथ टागोर
कमदर तेरेसा
डसी.व्ही. रामन
योग्य उत्तर: ब) रवींद्रनाथ टागोर

स्पष्टीकरण: रवींद्रनाथ टागोर यांना १९१३ मध्ये साहित्यासाठी नोबेल मिळाले.
4. ऑस्कर पुरस्कार कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
असाहित्य
बचित्रपट
कपत्रकारिता
डविज्ञान
योग्य उत्तर: ब) चित्रपट

स्पष्टीकरण: ऑस्कर पुरस्कार चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च सन्मान आहे.
5. बुकर पुरस्काराची सुरुवात कोणत्या वर्षी झाली?
अ१९०१
ब१९५०
क१९६९
ड१९८०
योग्य उत्तर: क) १९६९

स्पष्टीकरण: बुकर पुरस्काराची सुरुवात १९६९ मध्ये झाली.
6. अर्थशास्त्रातील नोबेल पुरस्काराची सुरुवात कधी झाली?
अ१९०१
ब१९६९
क१९९०
ड१९५५
योग्य उत्तर: ब) १९६९

स्पष्टीकरण: अर्थशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार १९६९ पासून देण्यास सुरुवात झाली.
7. पुलित्झर पुरस्कार कोणत्या क्षेत्रासाठी दिला जातो?
अपत्रकारिता
बवैद्यकशास्त्र
कगणित
डवास्तुकला
योग्य उत्तर: अ) पत्रकारिता

स्पष्टीकरण: पुलित्झर पुरस्कार पत्रकारिता आणि साहित्यासाठी दिला जातो.
8. खालीलपैकी कोणाला शांततेचे नोबेल मिळाले नाही?
अमदर तेरेसा
बकैलाश सत्यार्थी
कअमर्त्य सेन
डनेल्सन मंडेला
योग्य उत्तर: क) अमर्त्य सेन

स्पष्टीकरण: अमर्त्य सेन यांना अर्थशास्त्रासाठी नोबेल मिळाले आहे.
9. मॅन बुकर आंतरराष्ट्रीय पुरस्काराची सुरुवात कधी झाली?
अ२००५
ब२०१०
क२०१५
ड२०००
योग्य उत्तर: अ) २००५

स्पष्टीकरण: मॅन बुकर आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार २००५ मध्ये सुरू झाला.
10. अल्फ्रेड नोबेल यांनी कशाचा शोध लावला होता?
अविद्युत बल्ब
बडायनामाईट
कपेनिसिलिन
डटेलिस्कोप
योग्य उत्तर: ब) डायनामाईट

स्पष्टीकरण: अल्फ्रेड नोबेल यांनी डायनामाईटचा शोध लावला होता.
11. एबेल पुरस्कार कोणत्या क्षेत्रासाठी दिला जातो?
अगणित
बसंगीत
कपर्यावरण
डखेळ
योग्य उत्तर: अ) गणित

स्पष्टीकरण: एबेल पुरस्कार गणितातील योगदानासाठी दिला जातो.
12. खालीलपैकी कोणता पुरस्कार 'पर्यावरणाचे नोबेल' मानला जातो?
अगोल्डमन पर्यावरण पुरस्कार
बटेलर पुरस्कार
कब्लू प्लॅनेट पुरस्कार
डयापैकी सर्व
योग्य उत्तर: ड) यापैकी सर्व

स्पष्टीकरण: पर्यावरणातील योगदानासाठी हे सर्व पुरस्कार महत्त्वाचे आहेत.
13. नोबेल पुरस्कार एकूण किती क्षेत्रांत दिला जातो?
अ५
ब६
क७
ड८
योग्य उत्तर: ब) ६

स्पष्टीकरण: नोबेल पुरस्कार ६ क्षेत्रांत दिला जातो.
14. मदर तेरेसा यांना शांततेचे नोबेल कधी मिळाले?
अ१९७९
ब१९८०
क१९७५
ड१९८५
योग्य उत्तर: अ) १९७९

स्पष्टीकरण: मदर तेरेसा यांना १९७९ मध्ये शांततेचे नोबेल मिळाले.
15. ग्रॅमी पुरस्कार कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहे?
असंगीत
बचित्रपट
कसाहित्य
डपत्रकारिता
योग्य उत्तर: अ) संगीत

स्पष्टीकरण: ग्रॅमी पुरस्कार संगीत क्षेत्रातील सर्वोच्च सन्मान आहे.
16. ट्युरिंग पुरस्कार कोणत्या क्षेत्रासाठी दिला जातो?
असंगणक विज्ञान
बभौतिकशास्त्र
करसायनशास्त्र
डअर्थशास्त्र
योग्य उत्तर: अ) संगणक विज्ञान

स्पष्टीकरण: ट्युरिंग पुरस्कार संगणक विज्ञानातील योगदानासाठी दिला जातो.
17. नोबेल पुरस्कारांची घोषणा दरवर्षी कोणत्या महिन्यात केली जाते?
अऑक्टोबर
बडिसेंबर
कजानेवारी
डसप्टेंबर
योग्य उत्तर: अ) ऑक्टोबर

स्पष्टीकरण: नोबेल पुरस्कारांची घोषणा दरवर्षी ऑक्टोबरमध्ये केली जाते.
18. खालीलपैकी कोणाला दोनदा नोबेल पुरस्कार मिळाला आहे?
अमेरी क्युरी
बरवींद्रनाथ टागोर
कसी.व्ही. रामन
डमदर तेरेसा
योग्य उत्तर: अ) मेरी क्युरी

स्पष्टीकरण: मेरी क्युरी यांना दोनदा नोबेल पुरस्कार मिळाला आहे.
19. बुकर पुरस्काराचे स्वरूप काय आहे?
अकेवळ कादंबरी
बकेवळ कविता
ककेवळ नाटक
डकेवळ लघुकथा
योग्य उत्तर: अ) केवळ कादंबरी

स्पष्टीकरण: बुकर पुरस्कार सर्वोत्तम कादंबरीसाठी दिला जातो.
20. नोबेल पुरस्काराचे वितरण कोणत्या दिवशी केले जाते?
अ१० डिसेंबर
ब१५ ऑगस्ट
क२६ जानेवारी
ड२ ऑक्टोबर
योग्य उत्तर: अ) १० डिसेंबर

स्पष्टीकरण: १० डिसेंबर (अल्फ्रेड नोबेल यांची पुण्यतिथी) रोजी पुरस्कार दिले जातात.