MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतीय आणि महाराष्ट्र कृषी योजना | MahaExam

स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स व सराव प्रश्न

MahaExam अभ्यास नोट्स

भारतीय आणि महाराष्ट्र कृषी योजना

महाराष्ट्र सरकारी स्पर्धा परीक्षा अभ्यास नोट्स

परिचय

भारतीय अर्थव्यवस्थेत शेतीचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी आणि शेती आधुनिक करण्यासाठी केंद्र आणि राज्य सरकार विविध योजना राबवत असते. या योजनांची माहिती स्पर्धा परीक्षेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाची आहे.

सविस्तर माहिती

कृषी योजनांचे मुख्य उद्दिष्ट शेतीचा शाश्वत विकास करणे, सिंचन सुविधा वाढवणे, पिकांचे नुकसान टाळणे आणि शेतकऱ्यांना आर्थिक सुरक्षा प्रदान करणे हे आहे. प्रधानमंत्री पीक विमा योजना, मृदा आरोग्य पत्रिका, आणि मागेल त्याला शेततळे यांसारख्या योजनांनी ग्रामीण भागात मोठे बदल घडवून आणले आहेत.

महत्त्वाच्या संज्ञा

प्रधानमंत्री पीक विमा योजना

नैसर्गिक आपत्तीमुळे पिकांचे नुकसान झाल्यास शेतकऱ्यांना आर्थिक संरक्षण देणारी योजना.

मृदा आरोग्य पत्रिका

जमिनीतील पोषक घटकांची तपासणी करून खतांचा योग्य वापर सुचवणारी योजना.

महत्त्वाचे मुद्दे

  • प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना 'हर खेत को पानी' या तत्त्वावर आधारित आहे.
  • राष्ट्रीय कृषी विकास योजना ही राज्यांना कृषी क्षेत्रातील गुंतवणुकीसाठी प्रोत्साहन देते.
  • परंपरागत कृषी विकास योजना सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देते.
  • महाराष्ट्र सरकारची 'मागेल त्याला शेततळे' योजना जलसंधारणासाठी महत्त्वाची आहे.

महत्त्वाची तथ्ये

  • प्रधानमंत्री पीक विमा योजना २०१६ मध्ये सुरू झाली.
  • मृदा आरोग्य पत्रिका योजना २०१५ मध्ये सुरतगड (राजस्थान) येथून सुरू झाली.
  • सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देणारी योजना 'परंपरागत कृषी विकास योजना' आहे.

उदाहरणे

प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी

या योजनेअंतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना दरवर्षी ६,००० रुपये तीन समान हप्त्यांमध्ये थेट बँक खात्यात दिले जातात.

🎯 परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या टिप्स

योजनेचे नाव, सुरू झाल्याचे वर्ष आणि मुख्य उद्दिष्ट लक्षात ठेवा.
महाराष्ट्र सरकारच्या विशेष योजनांवर अधिक भर द्या.
योजनेचे लाभार्थी कोण आहेत हे समजून घ्या.

⚠️ सामान्य चुका

केंद्र आणि राज्य सरकारच्या योजनांमध्ये गल्लत करणे.
योजनेचे वर्ष चुकीचे लक्षात ठेवणे.
योजनेचे पूर्ण नाव न वाचता घाईत उत्तर देणे.

📝 सराव प्रश्न

20 बहुपर्यायी प्रश्न

1. प्रधानमंत्री पीक विमा योजना कोणत्या वर्षी सुरू झाली?
अ२०१४
ब२०१५
क२०१६
ड२०१७
योग्य उत्तर: क) २०१६

स्पष्टीकरण: प्रधानमंत्री पीक विमा योजना १३ जानेवारी २०१६ रोजी सुरू करण्यात आली.
2. मृदा आरोग्य पत्रिका योजनेचे ब्रीदवाक्य काय आहे?
अस्वस्थ धरा, खेत हरा
बशेतकरी समृद्धी
कजल ही जीवन
डउत्तम शेती
योग्य उत्तर: अ) स्वस्थ धरा, खेत हरा

स्पष्टीकरण: मृदा आरोग्य पत्रिका योजनेचे ब्रीदवाक्य 'स्वस्थ धरा, खेत हरा' असे आहे.
3. प्रधानमंत्री किसान सन्मान निधी योजनेअंतर्गत वार्षिक किती रक्कम दिली जाते?
अ४००० रुपये
ब५००० रुपये
क६००० रुपये
ड८००० रुपये
योग्य उत्तर: क) ६००० रुपये

स्पष्टीकरण: या योजनेत पात्र शेतकऱ्यांना वार्षिक ६,००० रुपये दिले जातात.
4. सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी कोणती योजना आहे?
अप्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना
बपरंपरागत कृषी विकास योजना
कराष्ट्रीय फलोत्पादन अभियान
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: ब) परंपरागत कृषी विकास योजना

स्पष्टीकरण: परंपरागत कृषी विकास योजना सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देते.
5. महाराष्ट्र शासनाची 'मागेल त्याला शेततळे' ही योजना कशाशी संबंधित आहे?
अपीक विमा
बजलसंधारण
कबियाणे वाटप
डकर्ज माफी
योग्य उत्तर: ब) जलसंधारण

स्पष्टीकरण: ही योजना जलसंधारण आणि सिंचन सुविधा वाढवण्यासाठी आहे.
6. राष्ट्रीय कृषी विकास योजना कधी सुरू झाली?
अ२००५
ब२००७
क२०१०
ड२०१२
योग्य उत्तर: ब) २००७

स्पष्टीकरण: राष्ट्रीय कृषी विकास योजना २००७ मध्ये सुरू झाली.
7. शेतकऱ्यांना हवामानाचा अंदाज देण्यासाठी कोणती सेवा वापरली जाते?
अमेघदूत ॲप
बकिसान सुविधा ॲप
कई-नाम
डकृषी पोर्टल
योग्य उत्तर: अ) मेघदूत ॲप

स्पष्टीकरण: मेघदूत ॲपद्वारे शेतकऱ्यांना हवामानाचा अंदाज दिला जातो.
8. ई-नाम (e-NAM) कशाशी संबंधित आहे?
असिंचन
बकृषी बाजारपेठ
कपीक विमा
डखत अनुदान
योग्य उत्तर: ब) कृषी बाजारपेठ

स्पष्टीकरण: ई-नाम ही राष्ट्रीय कृषी बाजारपेठ आहे.
9. प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?
अउत्पन्न वाढवणे
बपाणी वापर कार्यक्षमता वाढवणे
ककर्ज देणे
डबियाणे देणे
योग्य उत्तर: ब) पाणी वापर कार्यक्षमता वाढवणे

स्पष्टीकरण: पाणी वापर कार्यक्षमता वाढवणे हे या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.
10. कोणत्या योजनेद्वारे शेतकऱ्यांना थेट आर्थिक मदत दिली जाते?
अPM-KISAN
बPM-FBY
कPKVY
डRKVY
योग्य उत्तर: अ) PM-KISAN

स्पष्टीकरण: PM-KISAN योजनेद्वारे थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) केले जाते.
11. राष्ट्रीय फलोत्पादन अभियान कोणत्या क्षेत्रासाठी आहे?
अधान्य
बफळे आणि भाजीपाला
कपशुपालन
डमत्स्यव्यवसाय
योग्य उत्तर: ब) फळे आणि भाजीपाला

स्पष्टीकरण: फलोत्पादन म्हणजे फळे, भाजीपाला आणि फुलांची शेती.
12. शेतकरी सन्मान निधी योजनेचे हप्ते किती असतात?
अ२
ब३
क४
ड५
योग्य उत्तर: ब) ३

स्पष्टीकरण: वार्षिक ६,००० रुपये २,००० रुपयांच्या ३ हप्त्यांत दिले जातात.
13. कृषी तंत्रज्ञान व्यवस्थापन यंत्रणा (ATMA) कशासाठी आहे?
अकर्ज वाटप
बकृषी विस्तार सेवा
कपीक विमा
डबाजारपेठ
योग्य उत्तर: ब) कृषी विस्तार सेवा

स्पष्टीकरण: ATMA ही कृषी विस्तार सेवा आणि तंत्रज्ञान प्रसारासाठी आहे.
14. महाराष्ट्र शासनाची 'डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कृषी स्वावलंबन योजना' कोणासाठी आहे?
असर्व शेतकरी
बअनुसूचित जाती/जमाती
कमहिला शेतकरी
डअल्पभूधारक
योग्य उत्तर: ब) अनुसूचित जाती/जमाती

स्पष्टीकरण: ही योजना प्रामुख्याने अनुसूचित जाती आणि जमातीच्या शेतकऱ्यांसाठी आहे.
15. पिकांच्या काढणीनंतरच्या नुकसानीवर उपाययोजना करणारी योजना कोणती?
अPM-KISAN
बPM-FBY
कPM-AASHA
डयापैकी नाही
योग्य उत्तर: क) PM-AASHA

स्पष्टीकरण: PM-AASHA ही पिकांच्या किमान आधारभूत किमतीसाठी आणि नुकसानीसाठी आहे.
16. मृदा आरोग्य पत्रिका योजनेचा मुख्य फायदा काय आहे?
अखतांचा खर्च कमी होणे
बउत्पन्न वाढणे
कजमिनीचा पोत सुधारणे
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: योग्य खतांच्या वापरामुळे खर्च कमी होतो आणि उत्पादन वाढते.
17. राष्ट्रीय शाश्वत शेती अभियान (NMSA) कशावर भर देते?
अरासायनिक शेती
बसेंद्रिय शेती
कपाणी व्यवस्थापन
डपर्याय २ आणि ३
योग्य उत्तर: ड) पर्याय २ आणि ३

स्पष्टीकरण: NMSA सेंद्रिय शेती आणि पाणी व्यवस्थापन या दोन्हीवर भर देते.
18. शेतकरी उत्पादक संस्था (FPO) स्थापन करण्यामागील उद्देश काय आहे?
अशेतकऱ्यांचे संघटन
बबाजारपेठ मिळवणे
कखरेदी-विक्री सुलभ करणे
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: FPO मुळे शेतकऱ्यांना सामूहिक शक्ती मिळते.
19. प्रधानमंत्री पीक विमा योजनेत खरीप पिकांसाठी किती टक्के प्रीमियम आहे?
अ१.५%
ब२.०%
क५.०%
ड१.०%
योग्य उत्तर: ब) २.०%

स्पष्टीकरण: खरीप पिकांसाठी २% प्रीमियम दर आहे.
20. कृषी क्षेत्रात 'डिजिटलायझेशन' साठी कोणती योजना महत्त्वाची आहे?
अई-नाम
बकिसान सुविधा
कडिजिटल ॲग्रीकल्चर मिशन
डवरील सर्व
योग्य उत्तर: ड) वरील सर्व

स्पष्टीकरण: या सर्व योजना कृषी क्षेत्राच्या डिजिटलायझेशनला मदत करतात.